Zorgzame buurt d'Opperstraat in Liedekerke - Onbekend is onbemind, verbinden was dan ook ons belangrijkste werkpunt.

“D’Opperstraat was ooit de kolkende levensader van de gemeente Liedekerke”, herinnert Rita Triest zich. Ze is net voor de tweede keer aangesteld als schepen van Welzijn en Sociale Zaken. “Hier woonden veel Liedekerkenaren dicht bij elkaar en waren ook heel wat cafés, winkels en zelfs een bioscoop. Typisch voor het centrum van Liedekerke zijn de zijwegeltjes. Die ontstonden lang geleden, in een tijd waarin bouwvoorschriften nog niet belangrijk waren en de bewoners van d’Opperstraat kleine huisjes in hun tuinen bouwden. Op die manier konden hun kinderen goedkoop en dicht bij hen wonen. De 23 smalle zijwegen werden aangelegd om die achterhuizen met d’Opperstraat te verbinden.”

Maar enkele decennia geleden begon de dichtbevolkte buurt leeg te lopen. “De jonge mensen vertrokken omdat de huizen te klein waren en niet voorzien waren van enig comfort”, legt Rita uit. “Vooral in de zijwegeltjes was het pover wonen. Rioleringen of elektriciteit was er niet. In d’Opperstraat sloot dan weer de ene na de andere handelszaak zijn deuren. De leegstaande panden werden vervolgens aan lage prijzen opgekocht of verhuurd. Door de stijgende huurprijzen in Brussel en de gunstige treinverbinding met de hoofdstad verhuisden veel Brusselaars naar Liedekerke.”  

De oudere Liedekerkenaren die wel in d’Opperstraat bleven wonen, kregen daardoor nieuwe buren: veelal jonge mensen van andere culturen die andere talen spraken. “Dat zorgde voor spanningen”, gaat Rita verder. “Toch vonden we het belangrijk dat de nieuwe inwoners Liedekerke leerden kennen en dat wij op onze beurt met hen konden kennismaken. Daarom hebben we als gemeente beslist om in d’Opperstraat en haar zijwegen werk te maken van een zorgzame buurt. Bij de opstart hebben we onmiddellijk Femke De Dobbeleer voltijds aangeworven als coördinator.”  

“De zorgzame buurt is in maart 2022 van start gegaan. Het was een enorm voordeel dat ik er van bij de start bij was”, legt Femke uit. “Ik heb de zorgzame buurt daardoor zelf richting kunnen geven. Om te beginnen heb ik een buurtenquête opgesteld. Door de taalkloof zag ik me genoodzaakt om bij ieder huis langs te gaan en samen met de bewoners de vragenlijst door te nemen. Zo heb ik bij maar liefst vijfhonderd gezinnen op de stoep gestaan. Er heerste ongenoegen in de buurt. Dat viel meteen op.”  

“Ongenoegen tegenover de gemeente. Want de infrastructuur was niet in orde, de mensen voelden zich onveilig, ze misten groen en ontmoetingsplaatsen.” Daar stond Femke dan als ambtenaar. “Ik begreep de onvrede, maar sommige problemen moet je in hun context zien. Toch kreeg ik niet de kans om ze te kaderen. Meer dan eens werd de deur dichtgegooid. ‘Niet opgeven’, was mijn motto. En enkele weken later raapte ik al mijn moed bij elkaar en ging ik een tweede of zelfs een derde keer langs.”

“Maar er heerste niet alleen veel ongenoegen tegenover de gemeente, ook onder de mensen was wrevel”, gaat Femke verder. “Ergernis omdat het onkruid op de stoep van de buren welig tierde, boosheid omdat de bewoners van twee huizen verder vooral ’s nachts leefden en veel lawaai maakten, frustratie omdat iedereen een andere taal spreekt en communiceren dus niet lukte. Onbekend is onbemind en meteen wisten we dat integratie en verbinding onze belangrijkste werkpunten waren. Maar hoe begin je daaraan? Veel nieuwe inwoners trokken overdag naar Brussel om daar te werken, te leven en te eten met de achtergebleven familie. Ze kwamen enkel naar Liedekerke om te slapen. Zo wordt het een hele uitdaging om een band met de gemeente en de andere buurtbewoners te creëren.”  

En toch was die band net dat wat Femke wilde bekomen. "Enkel wanneer buurtbewoners elkaar kennen, kunnen ze van elkaar leren en elkaar helpen. Het leek me daarom een goed idee om met een soort buurtraad van start te gaan. Buurtvertegenwoordigers die de noden van de bewoners konden overbrengen en mee nadenken over oplossingen. Maar door de onderlinge spanningen was het heel moeilijk om de juiste afgevaardigden te vinden. Iedereen had andere wensen en behoeften.”  

Daarom ging Femke op zoek naar een andere aanpak. “Uit de bewonersenquête was al gebleken dat een vaste ontmoetingsplek geen overbodige luxe zou zijn voor de buurt”, legt Femke uit. Ze vond een oplossing in de nabijgelegen serviceflats. “We konden daar een buurtpunt oprichten, met een cafetaria waar mensen iets kunnen drinken of eten en waar er ook ruimte was om activiteiten of infomomenten te organiseren.”

Dat buurtpunt is ondertussen al anderhalf jaar een succes. “Samen met partnerorganisaties bekijk ik wat we er kunnen aanbieden aan de buurtbewoners. Zorgorganisatie Samana of mensen van de eerstelijnszone komen regelmatig gezondheidsthema’s, zoals bijvoorbeeld diabetes, belichten. De verschillende ziekenfondsen informeerden onlangs een volle zaal over de verhoogde tegemoetkoming. Van alle aanwezigen had de helft zonder het te weten daar recht op. Een 80-jarige dame kwam daar tot de pijnlijke vaststelling dat ze al sinds haar pensioen door onwetendheid dat geld had mislopen. Ik probeer altijd sessies in te plannen waar mensen ook echt mee geholpen zijn. En dat wordt geapprecieerd.” 

“Maar we informeren de buurtbewoners niet enkel, we zorgen ook voor ontspanning en daardoor verbinding. Op woensdagnamiddag organiseer ik crea- of andere activiteiten. Jong en oud is dan welkom. Veel alleenstaande moeders komen dan graag met hun kroost naar hier en leren zo andere moeders kennen. De populairste activiteit is onze bingo. Tijdens zo’n spel zie je mooie dingen gebeuren. Laatst nam een vrouw deel met haar kinderen. Ze begrepen nog niet goed Nederlands, maar met veel enthousiasme vertaalden de andere deelnemers de getallen. Weg waren plotseling de ergernissen tegenover niet-Nederlandssprekende buurtbewoners. Maar het allermooiste verhaal is zonder twijfel dat van buurtbewoner Jef. Toen ik hem uitnodigde om naar het buurtpunt te komen, was zijn vrouw palliatief en kon hij haar niet alleen laten. Een paar maanden later zag ik hem toch in de cafetaria verschijnen. Zijn vrouw was net overleden. Jef zat niet graag alleen thuis en is blijven komen omdat hij er gezelschap vond. Sinds kort ontmoette hij er een nieuwe liefde.” 

“Omdat het buurtpunt zo’n succes was, wilden we graag uitbreiden. We kregen de toestemming om van maandag tot woensdag het parochiehuis in d’Opperstraat te huren. Zo konden we op twee plaatsen aan de slag: in het buurtpunt en nu dus ook in het buurtcentrum. Daar organiseer ik iedere maand een infocafé, waarbij telkens een andere buurtvereniging de mogelijkheid krijgt om haar werking voor te stellen. En iedere maandagnamiddag is er Koffie en Papieren. Mensen kunnen er voor eender welke vraag op een laagdrempelige manier terecht. Een grotere of kleinere afvalcontainer aanvragen, veranderen van gsm-abonnement, een klachtenbrief schrijven? Wij helpen waar nodig. Koffie en Papieren is laagdrempeliger dan het OCMW. Hier staat dus telkens een lange rij mensen aan te schuiven. En zo ontlasten we ook onze gemeentediensten een beetje.”  

“Zowel het buurtpunt als het buurtcentrum worden steeds bekender en trekken steeds meer mensen aan. Dat hebben we ook een groot deel te danken aan onze vrijwilligers. We zijn er trots op dat dankzij de opstart van de zorgzame buurt veel Liedekerkenaren zin hebben gekregen om ook hun steentje bij te dragen in onze gemeente. Het aantal vrijwilligers is hier gestegen van ongeveer 20 naar 55. Ze zijn van onmisbare waarde voor onze werking. Ze helpen in de cafetaria of bezetten mee onze mindermobielencentrale. Sommigen onder hen zijn echte ambassadeurs en slagen er met hun aanstekelijk enthousiasme in om op de markt of aan de schoolpoort mensen warm te maken voor komende buurtactiviteiten.”  

Rita is blij met het resultaat van de zorgzame buurt. “Wat verbinding betreft, hebben we al veel bereikt. Alleenstaanden hebben we uit hun huizen gekregen. Nieuwe vriendschappen ontstonden en oude bloeiden weer open. Er is meer verdraagzaamheid tussen de verschillende culturen.” Maar voor Rita is de mooiste verwezenlijking de start van een lokaal dienstencentrum in Liedekerke. “Ik droom daar als schepen van Welzijn en Sociale Zaken al jaren van. Ik heb altijd in Brussel gewerkt waar de lokale dienstencentra mooie dingen realiseren. Nu Liedekerke als het ware een verlengstuk van Brussel geworden is, kan zo’n centrum hier niet meer ontbreken. Vroeger voldeden we niet aan de voorwaarden om op te starten. We hadden te weinig ruimte, te weinig activiteiten.
Dankzij de zorgzame buurt hebben we hier twee ontmoetingsplaatsen gecreëerd en organiseren we tal van activiteiten. We hebben de noodzaak van een lokaal dienstencentrum overtuigend kunnen aantonen.”  

Is deze zorgzame buurt af? “Absoluut niet”, voegt Femke eraan toe. “Ik zal blijven werken aan meer verdraagzaamheid, aan meer verbinding, aan een goede buurt tout court. Alleen ga ik dat binnenkort doen als hoofd van het lokaal dienstencentrum.”