Zona (gordelroos)

Zona of gordelroos (herpes zoster) ontstaat door het varicellazostervirus (VZV), hetzelfde virus dat waterpokken veroorzaakt. Waterpokken is een veelvoorkomende, typische kinderziekte. Na het doormaken van waterpokken (varicella) nestelt het virus zich voor altijd in de zenuwcellen in het lichaam, meestal zonder dat dit een probleem vormt. In sommige gevallen kan het virus later opnieuw actief worden en zich via de zenuwbaan naar de huid verspreiden. Dit kan zona veroorzaken. Zona ontstaat vooral bij ouderen of bij personen met een verzwakt immuunsysteem. 

Symptomen

Zona begint met pijn en een branderig gevoel op de huid, gevolgd door een uitslag:

• Voor de uitslag verschijnt, kan de huid jeuken of branderig aanvoelen.
• Er ontstaan rode vlekken, gevolgd door met vocht gevulde blaasjes. De huiduitslag verschijnt meestal slechts op één kant van het lichaam, op het gebied waar de zenuwbaan loopt. Zona kan overal op het lichaam voorkomen, maar de meest voorkomende plaats is de romp.
• De blaasjes drogen binnen 7 tot 10 dagen uit en vormen korstjes, die na enkele weken verdwijnen.

Soms komen ook koorts, hoofdpijn en vermoeidheid voor. Oudere mensen kunnen last krijgen van een langdurige pijn, door een ontsteking van de aangetaste zenuw (postherpetische zenuwpijn).

Je geneest meestal na 1 à 2 weken zonder littekenvorming. De huid is vaak nog een tijdje verkleurd.

Verspreiding

Zona is besmettelijk vanaf het verschijnen van de blaasjes tot ze zijn ingedroogd.
Zona kan waterpokken veroorzaken bij mensen die nooit waterpokken hebben gehad. 
Besmetting gebeurt door direct contact met het vocht uit de blaasjes.

Er bestaat een vaccin tegen zona dat vooral wordt aanbevolen voor personen vanaf 60 jaar en risicogroepen. Vaccinatie kan het risico op zona en de ernst van de symptomen verminderen.

De Hoge Gezondheidsraad raadt vaccinatie tegen zona aan voor:

• Volwassenen vanaf 60 jaar.
• Mensen met een verzwakt immuunsysteem, waaronder ook personen vanaf 16 jaar die immunosuppressieve therapie volgen, en patiënten die een therapeutische  behandeling met JAK-remmers volgen

Kostprijs

De prijs van het zonavaccin hangt af van het type vaccin en de terugbetaling door de mutualiteit, maar is duur. Er bestaat wel een gedeeltelijke terugbetaling voor bepaalde risicogroepen:

• Personen die lymfeklier- of bloedkanker of een andere kwaadaardige tumor hebben en de laatste 5 jaar actief behandeld werden.
• Personen die besmet zijn met HIV.
• Personen die een stamcel- of orgaantransplantatie hebben ondergaan of hiervoor in aanmerking komen.

Vraag advies aan je arts of neem contact op met je mutualiteit voor meer informatie.

Zona geneest meestal vanzelf binnen 1 à 2 weken. In sommige gevallen wordt orale antivirale therapie opgestart. De behandeling moet opgestart worden binnen 48 tot 72 uur na het begin van de huisuitslag. 

Heb je blaasjes? Dep je huid dan voorzichtig droog. Wrijf of krab ze niet open, want het virus zit in het blaasjesvocht en kan waterpokken (varicella) veroorzaken bij mensen die nog geen waterpokken hebben gehad. Draag losse kleding om irritatie te voorkomen en de open blaasjes kan je ontsmetten.

Vermijd direct contact met de blaasjes om besmetting te voorkomen en was je handen regelmatig. 

Samenvatting

Verwekker: Varicellazostervirus (VZV)

Incubatieperiode: Niet van toepassing; het betreft een reactivatie van VZV, hetzelfde virus dat waterpokken veroorzaakt

Besmettingsweg: Het virus wordt in de meeste gevallen overgedragen door slijmvliescontact met het blaasjesvocht. Gordelroos ontstaat echter niet direct na transmissie; het is een reactivatie van VZV dat latent blijft in de sensibele ganglia na primaire infectie (waterpokken)

Besmettelijke periode: De blaasjes zijn, totdat ze zijn ingedroogd, besmettelijk. Meestal duurt dit 7-10 dagen

Symptomen: Een veelal pijnlijke huiduitslag met blaasjes in het verzorgingsgebied van een sensibele zenuw, meestal op de romp. Soms kan gordelroos complicaties veroorzaken, zoals zenuwpijn (postherpische neuralgie of PHN)