"Als ik kinderen veilig naar school zie fietsen en merk hoe bewoners van het woonzorgcentrum daarvan genieten, denk ik: dit is het waard"
Op een doordeweekse ochtend in Wakken fietsen kinderen langs het woonzorgcentrum naar school. Ze zwaaien naar bewoners die vanachter de ramen het leven buiten gadeslaan. In deze West-Vlaamse gemeente bouwen oud en jong samen aan een zorgzame buurt. Die buurt kwam niet impulsief tot stand. Ze wordt er met tijd en toewijding opgebouwd, want verbinding en zorgzaamheid laten zich niet haasten.
Community building: daar draait het in het West-Vlaamse Wakken al sinds de opstart van de zorgzame buurt om. Wakken is een deelgemeente van Dentergem en veranderde de voorbije jaren ingrijpend. Nieuwe woonwijken trokken veel jonge gezinnen aan, wat zorgde voor een stevige bevolkingsgroei. Tegelijk woont er ook een grote groep oudere inwoners, van wie sommige in het woonzorgcentrum verblijven. Precies dat woonzorgcentrum vormt vandaag het kloppende hart van Zorgzame Buurt Wakken.
Ambitie
“Toen we in 2021 onze aanvraag indienden voor Zorgzame Buurten, lagen de plannen voor een nieuw woonzorgcentrum al klaar”, vertelt directrice Liesbeth Van Damme. Het voormalige klooster waarin het centrum was ondergebracht, voldeed niet langer aan de veiligheids- en gezondheidsnormen. Daarom werd beslist het klooster af te breken en opnieuw op te bouwen. Dat gebeurde in fasen, zodat bewoners niet hoefden te verhuizen. “Maar die verbouwing ging gepaard met een bredere ambitie”, gaat Liesbeth verder. “We wilden het nieuwe woonzorgcentrum veel sterker verankeren in de buurt. Of omgekeerd: de buurt nauwer betrekken bij het woonzorgcentrum. Dat idee sloot perfect aan bij de doelstellingen van een zorgzame buurt.”
Samen met haar collega’s van het woonzorgcentrum wilde Liesbeth dat de zorgzame buurt breed gedragen werd. “We zochten meteen partners”, vertelt ze. “Het lokaal dienstencentrum en zorgorganisaties sloten zich onmiddellijk aan, maar we gingen ook aankloppen bij gemeentelijke politici met uiteenlopende bevoegdheden. Samen vormden we de stuurgroep. Tijdens een eerste overleg waren we het erover eens dat een brede bevraging van de inwoners van Wakken een goede start zou vormen voor onze zorgzame buurt. Die bevraging werd verspreid via QR-codes, maar ook persoonlijk toegelicht tijdens buurtontbijten waarop iedereen welkom was. “Ik heb pas achteraf beseft dat die ontbijten waardevolle momenten waren. Niet alleen om input te verzamelen, maar vooral omdat daar de eerste echte verbindingen ontstonden.”
Uit de bevraging kwamen drie duidelijke noden naar voren: betere en veiligere voetpaden, toegankelijker openbaar vervoer en een veiligere schoolomgeving. “De wil om daar meteen werk van te maken, was groot”, bevestigt Liesbeth. “Maar we botsten snel op onze grenzen. De gemeentelijke begroting lag al vast en de voetpaden stonden niet in het meerjarenplan. Het busvervoer is een Vlaamse bevoegdheid waar wij als gemeente weinig invloed op hebben. En de drukke weg met zwaar vrachtverkeer waaraan de schoolpoort zich bevindt, is een provincieweg. Ook daar lagen veranderingen buiten onze mogelijkheden.”
Quick wins
Liesbeth zag het meteen: veranderingen aanbrengen zou tijds- en arbeidsintensief zijn. Tegelijk wilde de stuurgroep vermijden dat inwoners het gevoel kregen dat met hun input niets werd gedaan. “Daarom gingen we op zoek naar quick wins: ingrepen waarmee we met beperkte inspanningen snel een zichtbaar verschil konden maken.”
Aan de gewestweg konden geen infrastructurele aanpassingen gebeuren, maar de gemeente voerde eenrichtingsverkeer in en plaatste op piekmomenten agenten aan de schoolpoort. Dat maakte volgens Liesbeth al een groot verschil. “Nog meer impact hadden de bijsturingen aan de bouwplannen van het woonzorgcentrum, waar de stuurgroep wél vat op had. Zo kreeg de aanpalende school, naast een hoofdingang aan de drukke gewestweg, ook een veilige doorgang via het park van het woonzorgcentrum.”
Sinds het nieuwe woonzorgcentrum in 2024 volledig klaar is, wordt die nieuwe toegangsweg tot de school intensief gebruikt en zorgt hij voor veel leven. “Onze bewoners volgen het komen en gaan van de jeugd en genieten zichtbaar van die dagelijkse drukte.” Dat succes smaakte bij de stuurgroep naar meer. “Achter het woonzorgcentrum lag een verouderde speeltuin. Die kreeg een opfrissing. Met nieuwe speelelementen werd het een uitdagend speelterrein dat opnieuw jonge gezinnen aantrekt. En weer genieten de ouderen mee vanuit de tearoom met zijn grote glazen wanden of vanop een bankje aan de kant.”
Omdat veel bewoners moeilijk zelf naar buiten kunnen, ontstond het idee om de wereld naar binnen te halen. De oude muur rond het woonzorgcentrum werd afgebroken en zo ontstond een open, uitnodigende site. “Ons woonzorgcentrum ligt langs de bloesemroute waar veel fietsers en wandelaars bij mooi weer van genieten. Ze zijn welkom in onze cafetaria om er te verpozen. In de toekomst voorzien we nog fietsenstallingen en picknicktafels. Op vraag van zowel bewoners als buurtbewoners komt er bovendien een pluktuin. Tijdens een wandeling een onbespoten bes in je mond steken: het kan binnenkort.”
Ook de samenwerking met de school kreeg een stevige boost. “Waar die vroeger beperkt bleef tot occasionele activiteiten, wordt er nu maandelijks en structureel samengewerkt. Leerlingen uit de lagere school komen hier bijvoorbeeld met de ouderen hun eerste communie of vormsel voorbereiden. Of ze lezen onze bewoners voor. Ook de lokalen van de jeugdbeweging bevinden zich vlakbij.” En zo ziet de directrice haar woonzorgcentrum steeds meer uitgroeien tot een plek waar jong en oud elkaar op een vanzelfsprekende manier ontmoeten.”
Geëngageerd
Een zorgzame buurt bouw je niet alleen. “Van bij de start wilden we van Wakken een dorp voor, maar ook van de bewoners maken”, voegt Liesbeth eraan toe. “Daarom spraken we mensen persoonlijk aan en toonden we hen dat hun inzet veel kon betekenen. Die aanpak wierp vruchten af: wat begon als een kleine groep vrijwilligers groeide uit tot een brede en geëngageerde beweging.
Vandaag helpen vele tientallen Wakkenaren dagelijks in het woonzorgcentrum. Maar ook in het lokaal dienstencentrum, dat eveneens een belangrijke rol speelt in de community building. Zo vierden enkele buurtbewoners er nog samen met vrijwilligers kerst- en oudejaarsavond.”
Vrijwilligers zijn onmisbaar, maar in een mensenleven kan veel gebeuren en dus is het ook een groep onderhevig aan veranderingen. Vrijwilligers vallen uit, andere komen erbij. Daarom werd Vicky het vaste aanspreekpunt. Een goede beslissing, volgens Liesbeth. “Zo voelt de groep zich gedragen en weten vrijwilligers waar ze terechtkunnen met vragen of zorgen. Een goede omkadering is essentieel. Het engagement mag niet te zwaar worden.”
Daarnaast kreeg Wakken een vaste zorgtrajectbegeleider. “Heidi gaat op huisbezoek bij zowel oudere als jongere buurtbewoners met een hulpvraag. Ze biedt informatie en leidt Wakkenaren naar de juiste ondersteuning. Zo stuurt ze inwoners door naar Veerle van het lokaal dienstencentrum of ouderen naar de dagverzorging in ons woonzorgcentrum. Intussen is Heidi een vertrouwd gezicht in het dorp, wat de drempel om hulp te vragen verlaagt.”
Geduld
Een zorgzame buurt opstarten, vraagt inspanning en vooral geduld, weet Liesbeth. “Resultaten zijn niet altijd meteen zichtbaar. Maar als ik vandaag kinderen veilig naar school zie fietsen en merk hoe bewoners van het woonzorgcentrum daarvan genieten, denk ik: dit is het waard. Ook de buurtbewoners zijn tevreden over de veranderingen. Door hen blijvend te betrekken, groeit het draagvlak nog meer. Tweemaal per jaar organiseert het team een samenkomst met de buurt, waar geluisterd wordt naar noden en wensen.”
Intussen blijft de stuurgroep werken aan dossiers die meer voorbereiding vragen. Projecten worden opgesplitst in haalbare deeltrajecten, agenda’s op elkaar afgestemd, bevoegdheden uitgeklaard en vergunningen aangevraagd. Zo hoopt Liesbeth dat het voetpadenprobleem in de nieuwe legislatuur een plaats krijgt. “Een zorgzame buurt is geen project dat je er zomaar even bij kan nemen. Medewerkers moeten tijd krijgen binnen hun job en het engagement moet door alle partners en de buurt zelf worden gedragen.”