Asbestkanker mesothelioom daalt voor het eerst in Vlaanderen
Voor het eerst dalen de Vlaamse cijfers van mesothelioom, een kanker die bijna uitsluitend wordt veroorzaakt door blootstelling aan asbest. De daling is zichtbaar in heel Vlaanderen, maar het sterkst in de regio's waar vroeger asbestverwerkende bedrijven actief waren. Toch worden elk jaar nog ongeveer 200 nieuwe gevallen van mesothelioom vastgesteld in Vlaanderen. De ziekte treft voornamelijk mannen die jarenlang via hun werk blootgesteld werden aan grote hoeveelheden asbest. Bij vrouwen en de algemene bevolking komt de ziekte beduidend minder voor.
Het inademen van asbestvezels kan naast mesothelioom ook andere kankers veroorzaken. Het internationale agentschap voor kankeronderzoek (IARC) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) erkent dat asbest ook longkanker, strottenhoofdkanker en eierstokkanker kan veroorzaken. Ook rapporteert ze dat er aanwijzingen zijn op een verband tussen blootstelling aan asbest en maag-, keel-, dikkedarm- en endeldarmkanker. De kans om door asbest mesothelioom of longkanker te krijgen, is veel groter dan de kans op een ander type kanker.
Piek van mesothelioom rond 2013
Mesothelioom is een zeldzame maar ernstige kanker van de vliezen rond voornamelijk de longen. De ziekte wordt bijna uitsluitend veroorzaakt door blootstelling aan asbest en ontstaat gemiddeld pas 40 jaar later. Daarom is mesothelioom een belangrijke graadmeter om de gevolgen van asbest in de bevolking op te volgen.
Bij mannen bereikte het aantal nieuwe mesothelioomdiagnoses en -overlijdens gestandaardiseerd voor leeftijd een hoogtepunt in de periode 2010-2015. Sindsdien dalen de cijfers. Ook bij vrouwen is een vergelijkbare evolutie zichtbaar, al komt de ziekte bij hen veel minder vaak voor. Gemiddeld komt mesothelioom ongeveer zes keer vaker voor bij mannen dan bij vrouwen.
Asbest kan ook andere kankers veroorzaken, naast mesothelioom vooral longkanker. Omdat roken de belangrijkste oorzaak van longkanker is, kan deze ziekte echter niet gebruikt worden om de gevolgen van blootstelling aan asbest op te volgen. Mesothelioom weerspiegelt dus slechts een deel van de ziektelast gerelateerd aan asbestblootstelling, maar is wel de belangrijkste graadmeter om het risico van asbest op te volgen in de bevolking. Het werkelijk aantal asbestslachtoffers is niet gekend.
Sinds 2001 is het in België verboden om asbestproducten op de markt te brengen, maar het is nog te vroeg om de weerspiegeling daarvan in de kankercijfers te zien. Vanaf eind jaren ’70 daalde de invoer en het gebruik van asbest in de industrie geleidelijk aan, en dat zien we nu voor het eerst vertaald in een daling van het gestandaardiseerde aantal diagnoses van mesothelioom. Tegelijk tonen de cijfers dat de gevolgen van blootstelling aan asbest van voor het verbod, nog altijd voelbaar zijn.
Er is in heel Vlaanderen nog op veel plaatsen asbest aanwezig. OVAM schat dat circa 3,2 miljoen ton aan asbesthoudende toepassingen voorkomen in en rondom gebouwen en infrastructuur van voor 2001. Hun slechte staat of onzorgvuldige omgang ermee, kunnen nog altijd blootstelling veroorzaken. Daarom wil de Vlaamse regering Vlaanderen asbestveilig maken tegen 2040 en uiterlijk tegen 2032 het asbest in gebouwen in kaart brengen via het asbestattest. Het rapport onderstreept het belang van verdere afbouw van dit asbest én van een blijvende opvolging van de gezondheidsimpact.
Daling het sterkst in voormalige asbestregio's
De studie besteedt bijzondere aandacht aan gebieden waar vroeger asbestverwerkende industrie gevestigd was en waar veel werknemers woonden.
Ook daar is er een dalende trend in het aantal mesothelioomkankers. Zowel het gestandaardiseerde aantal nieuwe diagnoses als overlijdens neemt de laatste jaren af. De afname verloopt er sneller dan in Vlaanderen als geheel.
Toch blijft de impact van het asbestverleden er groter. Tussen 2004 en 2023 waren er in het gebied met een asbestverleden nog altijd twee keer meer diagnoses en overlijdens door mesothelioom per 100.000 inwoners dan buiten het gebied, zowel bij mannen als bij vrouwen.
