Een site met geschiedenis, een buurt met toekomst

Het was 1925 toen de paters passionisten in Kruisem neerstreken. Ze bouwden er een klooster met een weelderige tuin waarvan de poort altijd openstond. Jeugdbewegingen vonden er een speelparadijs, buurtbewoners dwaalden er graag rond en scholen ontdekten er een openluchtklaslokaal. De paters zelf waren actief in het verenigingsleven en organiseerden vormingen in het klooster. Zo groeide de site uit tot een levendige ontmoetingsplek waar iedereen welkom was.

Maar in 1992 verhuisden de paters naar Kortrijk en viel de grote poort achter hen in het slot. Het klooster werd een psychiatrisch verzorgingstehuis, een plek die meer op zichzelf gericht was. Toen ook dat tehuis verdween, blies vzw Vijvens in 2022 het domein nieuw leven in met een woonzorgcentrum, 28 assistentiewoningen, een centrum voor dagverzorging en een seniorenrestaurant. Twee jaar later opende ook een lokaal dienstencentrum er de deuren.

Heimwee

Toen vzw Vijvens naar de voormalige kloostersite verhuisde, stond een goede integratie in de buurt hoog op de agenda van algemeen directeur Petra Boeije. “De vzw vestigde zich midden in het gehucht De Marolle”, zegt ze. “Voor een wijk is het niet vanzelfsprekend wanneer er plots een honderdtal ouderen met zorgnoden bijkomen. Dat proces wilden we niet aan het toeval overlaten. Daarom kozen we bewust om extra in te zetten op verbinding met de buurt.” Toen de Vlaamse overheid in 2021 een oproep deed om zorgzame buurten te creëren, kwam dat voor vzw Vijvens als geroepen. “Die oproep gaf ons een extra duwtje in de rug om volop te investeren in ontmoeting en sociale samenhang. Zo is zorgzame buurt De Marolle in beweging ontstaan”, vertelt Petra.

Bij de opstart van de zorgzame buurt trok het team de straat op om wijkbewoners te vragen wat ze misten in De Marolle. “We hoorden steeds hetzelfde”, legt Petra uit. “De sterke verbondenheid die de wijk ooit had gekend, was verdwenen. Oudere bewoners blikten met heimwee terug op de jaren dat de kloostertuin nog een open ontmoetingsplek was.” Intussen waren veel nieuwe, jonge gezinnen in de wijk komen wonen. Buren kenden elkaar niet meer. Verder dan een groet op straat kwam het zelden nog. Bovendien leent het gehucht zich door zijn uitgesproken lintbebouwing niet tot spontane ontmoetingen. “De nood aan een centrale ontmoetingsplaats was dus groot.”  

Vanuit de overtuiging dat je samen altijd meer bereikt dan alleen, ging de vzw ook op zoek naar partners. Kruisem telt heel wat verenigingen, maar iedereen werkte tot dan toe op zijn eigen eiland. “Een achttal organisaties waren bereid om mee hun schouders te zetten onder onze zorgzame buurt”, gaat Petra verder. Daarna wilde het hele team zich zichtbaar maken in de buurt. Dat gebeurde via kleine acties. “Zo brachten we in de kerstperiode bijvoorbeeld soep naar de vrijwilligers die de kerstverlichting ophingen in de wijk en we waren actief aanwezig op de rommelmarkt. Kleine gestes, maar met een duidelijke boodschap: wij zijn er en we zijn er voor jullie.”

Sexy

Omdat er een grote behoefte was aan een aantrekkelijke ontmoetingsplaats en omdat de oude kloostertuin voor veel buurtbewoners een bijzondere betekenis had, wilde vzw Vijvens daar zeker mee aan de slag. De tuin was ondertussen verwilderd, maar onder meer dankzij de subsidies van Zorgzame Buurten kon de vzw hem opnieuw inrichten als ontmoetingsplaats. Er kwamen wandelpaden, een stilteplek, moestuinbakken en picknicktafels.

Geleidelijk aan werd de tuin opengesteld en vonden de buurtbewoners de weg terug. Sinds vorige zomer organiseert vzw Vijvens er volop activiteiten: buurtpicknicks, educatieve wandelingen met scholen, een gekkefietsenactiviteit.  “We vragen ouders soms hun kleuters niet aan de schoolpoort op te halen, maar in onze tuin. Het zijn kleine initiatieven, maar zo ontdekken steeds nieuwe mensen deze plek”, zegt Delphine Blancke, manager extramurale zorg. “Een woonzorgcentrum heeft nu eenmaal geen sexy imago. In de ogen van veel mensen is het hier saai en staat een woonzorgcentrum gelijk aan de laatste levensfase. Dat stigma willen we doorbreken. Onbekend is onbemind: zodra mensen hier een keer zijn geweest, zijn ze wel enthousiast over deze plek. We slagen er dus stilaan in om die vooringenomenheid weg te werken.”

We nodigen de buurt uit in de tuin, maar we trekken ook actief zelf de wijk in”, vertelt Marthe  Deneckere, buurtmedewerker  van het lokaal dienstencentrum. “Onze oranje foodtruck, de al te goare-trailer, is daarbij onze vaste bondgenoot. Met wat stoelen, tafels en koffie gaan we naar de mensen. Omdat De Marolle weinig pleintjes heeft, staan we één keer per maand op de markt.  Ook aan de schoolpoort durven wij de trailer neer te zetten. Veel ouders blijven in hun auto zitten tot de bel gaat. Maar met een gratis kop koffie stappen ze uit en raken ze aan de praat. Soms worden we uitgenodigd door mensen die ons op hun oprit of in hun tuin willen ontvangen. Dan nodigen ze de straat uit en leren buren elkaar kennen. Het doel is eenvoudig: ontmoeting en verbinding creëren. Tegelijk willen we dat mensen onze medewerkers leren kennen, zodat de drempel naar het lokaal dienstencentrum steeds lager wordt.”

Bingo!

Met het lokaal dienstencentrum, dat vorig jaar de deuren op de site opende, wil vzw Vijvens alle inwoners van Kruisem bereiken. Daarom werd het werkingsgebied verruimd en trekt de trailer intussen door de hele gemeente. Dat loont: steeds meer mensen vinden de weg naar de activiteiten van het LDC. Denk aan het Geefplein, een soort van tweedehandsbeurs, of de kerstmarkt. Maar het grootste succes tot nu toe was de Warmste leutige bingo. Die werd vorig jaar voor het eerst georganiseerd om geld in te zamelen voor de Warmste Week. “Honderdtwintig deelnemers vulden de zaal, de sfeer was uitgelaten en dankzij de steun van lokale handelaars waren er mooie prijzen te winnen. We haalden er ruim 1800 euro mee op”, zegt Marthe glunderend. “We zijn het geld toen persoonlijk in het warmste huis gaan afgeven. Zo streden we samen met de rest van Vlaanderen tegen eenzaamheid, maar we hadden ook een persoonlijk doel: we wilden op de radio de sterkte van een zorgzame buurt benadrukken. Die actie heeft hier zó geleefd, dat we ze dit jaar herhalen.”

Niet iedere activiteit is een schot in de roos. Soms zijn de verwachtingen hoog, maar blijft de opkomst beperkt. “We hebben geleerd dat dat oké is”, zegt Marthe. “Een kleine groep zorgt soms juist voor intenser contact. Het blijft een zoektocht. Alleen door dingen uit te proberen, wordt duidelijk wat toekomst heeft en wat een eenmalig initiatief zal blijven.” Delphine vult aan: “Een andere teleurstelling die we hebben moeten loslaten is dat je sommige mensen nooit zal bereiken. Je kunt niet blijven trekken aan wie niet wil deelnemen. We troosten ons met de gedachte dat wie ons ooit nodig heeft, inmiddels wel weet waar we te vinden zijn.”

Trots en dankbaar

“Maar eigenlijk zijn er weinig ontgoochelingen. We zijn vooral trots en dankbaar”, gaat Petra verder. “Trots op het vertrouwen dat we in zo’n korte tijd hebben opgebouwd. Dankbaar omdat kwetsbare inwoners ondertussen hun weg vinden naar het lokaal dienstencentrum. Meer en meer zien we ook dat bezoekers aan het lokaal dienstencentrum nadien andere mensen naar ons doorsturen. Ook dat is een teken van vertrouwen.”

“In de toekomst hebben wij heel veel zin. We willen graag verder doen zoals we bezig zijn, maar ook verder uitbreiden. De voormalige kloostersite is vandaag het centrale ontmoetingspunt, maar we dromen van verschillende antennepunten verspreid over Kruisem”, licht Petra toe. Daarnaast wil Vijvens blijven inzetten op kennisdeling, zichtbaarheid en sterke netwerken. “Wij willen ons karretje aan andere organisaties kunnen hangen, maar evengoed kunnen verenigingen zich aan ons binden. Zo bereiken we nog meer mensen. Sommige initiatieven, zoals het Geefplein, worden nu al door partners overgenomen, waardoor vzw Vijvens weer ruimte krijgt om nieuwe stappen te zetten. Zo groeit de zorgzame buurt, samen met de mensen die haar dragen.”