Herk-de-Stad investeert vandaag al in de zorg van morgen

Sinds 2023 is Nathalie Campana centrumleider van LDC De Cirkel en coördinator buurtgerichte zorg in Herk-de-Stad. Van een lokaal dienstencentrum wordt verwacht dat het sterk buurtgericht werkt, maar in 2021 stond die buurtwerking in Herk-de-Stad nog in de kinderschoenen. “Zorgzame Buurten was voor ons een geschenk”, vertelt ze. “Het gaf ons een enorme boost en bood tegelijk een duidelijke leidraad om een verbindende buurt uit te bouwen.” Tijdens de opstartfase besloot de stad samen te werken met SAAMO. “Je hoeft het warm water niet opnieuw uit te vinden als er al expertise is.”

Bouwen aan de toekomst

Hoewel Herk-de-Stad relatief welgesteld is, zijn er ook kwetsbare groepen. Toch liggen de uitdagingen anders dan in grotere steden zoals Genk of Hasselt. Daarom koos de stad bewust voor een toekomstgerichte aanpak, met aandacht voor de groeiende groep senioren. “In Schulen, de deelgemeente waar het project van start ging, werd eerst een uitgebreide buurtanalyse uitgevoerd”, legt Nathalie uit. “Daaruit bleek dat veel inwoners niet op de hoogte zijn van het huidige dienstenaanbod. Bovendien bleek dat veel bewoners elkaar minder goed kennen dan vroeger. Tien jaar geleden was die sociale cohesie nog sterker, net als het verenigingsleven.”

Vanuit die vaststellingen werkte Nathalies collega de eerste acties uit. “Toen ik in 2023 de job overnam, lag er al een sterke basis en kon ik meteen aan de slag.” Een van de eerste concrete realisaties was een Welzijnsgids waarin alle dienstverlening voor ouderen overzichtelijk werd gebundeld. “We vertrekken niet vanuit droge informatie, maar vanuit herkenbare vragen zoals: Wat kan ik doen als ik mijn gras zelf niet meer kan maaien? Vervolgens reiken we meteen oplossingen en contactgegevens aan. Aan die Welzijnsgids koppelden we ook een luik voor jonge gezinnen, want ook zij bleken onvoldoende op de hoogte van het aanbod.” De dubbele brochure wordt huis-aan-huis verspreid en helpt inwoners snel hun weg te vinden naar de juiste hulp- en dienstverlening.

Hoera, 80!

Wie in Herk-de-Stad tachtig wordt, mag bijzonder bezoek verwachten. “Met onder meer een potje honing en de Welzijnsgids gaan vrijwilligers langs bij de jarigen om te polsen hoe het met hen gaat”, vertelt Nathalie. “We koppelen dat bewust aan de verjaardag zodat het aanvoelt als een warm contactmoment en niet als een enquête.” Met het initiatief wil de stad oudere inwoners al informeren over het zorg- en ondersteuningsaanbod vóór er problemen ontstaan. Jaarlijks ontvangen zo’n honderd tachtigjarigen een uitnodiging voor een bezoek en vier op de vijf gaat er ook op in. Volgens Nathalie wordt die persoonlijke aanpak erg gewaardeerd. Tegelijk maken de gesprekken duidelijk hoeveel eenzaamheid er leeft. “Sommige mensen hebben zo’n nood aan contact, dat ze tijdens het bezoek hun hele levensverhaal vertellen. Dat levert vaak warme en mooie gesprekken op.”

Met Zorgzame Buurten wil Herk-de-Stad niet alleen proactief werken, maar ook de drempel naar zorg verlagen. Daarom ontwikkelde het lokaal dienstencentrum samen met SAAMO een systeem van doorverwijskaartjes. Zorgverleners, zoals thuisverpleegkundigen, vullen zo’n kaartje in wanneer ze merken dat iemand extra ondersteuning of informatie nodig heeft. “Stel dat iemand graag wat vaker buitenshuis wil komen, maar zich niet zelfstandig kan verplaatsen”, legt Nathalie uit, “dan kan de zorgkundige dat onder meer zo melden. Dat kaartje komt vervolgens bij het dienstencentrum of het OCMW terecht, waarna een maatschappelijk werker of ik zowel de zorgverlener als de inwoner contacteer om te kijken welke ondersteuning mogelijk is. Ondertussen werkt de stad ook aan een digitale versie van het systeem.”

Daarnaast probeert Herk-de-Stad ook de samenwerking tussen hulp- en zorgverleners te versterken. Daarom organiseert het lokaal dienstencentrum samen met de eerstelijnszone twee keer per jaar een netwerklunch voor professionals uit zorg en welzijn. Thuisverpleegkundigen, kinesisten, scholen en andere eerstelijnswerkers komen dan samen om te praten over actuele thema’s. “We luisteren tijdens die ontmoetingsmomenten naar elkaars ervaring, bekijken waar mensen vastlopen en zoeken naar manieren om elkaar te versterken.”

Cirkels verbinden

Aanvankelijk richtte Zorgzame Buurten zich uitsluitend op deelgemeente Schulen, maar al snel groeide het initiatief uit naar heel Herk-de-Stad. Omdat LDC De Cirkel onmogelijk permanent aanwezig kan zijn in elke buurt, werden ondertussen in twee van de vier deelgemeenten Buurtcirkels opgericht: dat zijn laagdrempelige ontmoetingspunten waar minstens één keer per maand een activiteit plaatsvindt. “Met die buurtcirkels willen we buren opnieuw samenbrengen en de verbondenheid versterken”, zegt Nathalie. Tegelijk helpen de ontmoetingsmomenten om signalen uit de buurt sneller op te vangen en lokale netwerken uit te bouwen. 

Het aanbod verschilt van buurt tot buurt en sluit zoveel mogelijk aan bij de interesses van de inwoners. Zo organiseren de Buurtcirkels bijvoorbeeld ontbijtmomenten, spelletjesnamiddagen, infosessies of zomeractiviteiten zoals een ijssalon. 

De kracht van die Buurtcirkels is volgens Nathalie dat ze naast buren samenbrengen, ook inspirerend werken. “Wat ik mooi vind, is dat het inwoners enthousiast maakt om ook zelf iets op poten te zetten. In een van de meest kwetsbare buurten van Herk-de-Stad gaven bewoners aan dat ze graag meer wilden organiseren, maar niet goed wisten hoe eraan te beginnen. Vanuit het dienstencentrum hebben wij hen op gang getrokken.” Tijdens een eerste overleg daagden vijftig inwoners op. “De respons was groter dan verwacht”, getuigt Nathalie. Uit die ontmoetingen groeide uiteindelijk een bewonersvereniging die vandaag onder meer buurtmaaltijden organiseert. “Het is mooi om te zien wat mensen realiseren met enkel dat duwtje in de rug.”

Verankeren om te verduurzamen

Toch verloopt de uitbouw van een zorgzame buurt niet zonder hindernissen. Volgens Nathalie blijft vrijwilligers vinden een van de grootste uitdagingen. “Alleen al voor de bezoeken aan de 80-jarigen hebben we er een tiental nodig. We plannen die bezoeken gedurende een afgebakende periode van drie maanden, want niet iedereen wil zich voor een volledig jaar engageren”, legt Nathalie uit. “Voor vrijwilligers op huisbezoek gaan, krijgen ze eerst een opleiding. Daarin maken ze niet alleen kennis met het lokale zorg- en dienstenaanbod, maar ligt de nadruk ook op luisteren. Het gaat niet alleen om informatie geven, maar vooral om tijd maken voor mensen.”

Naast het vrijwilligerswerk blijft ook het politieke draagvlak een aandachtspunt. “Projecten zoals Zorgzame Buurten vragen soms wat meer toelichting dan de klassiekere investeringen zoals infrastructuurwerken”, legt Nathalie uit. “Maar het draagvlak groeit. Zo werd er in 2024 een extra medewerker aangeworven om de werking te verduurzamen. Ik neem vandaag vooral de coördinatie op mij, terwijl mijn collega de Buurtcirkels ondersteunt en aanwezig is tijdens de ontmoetingsmomenten.” Maar de echte verduurzaming zit volgens Nathalie in de structurele verankering van de acties binnen het lokale beleid. “De verdere uitrol van de Buurtcirkels, maar ook al onze andere initiatieven zijn opgenomen in het meerjarenplan van het bestuur en krijgen ook middelen”, besluit ze. “Dat is voor ons een sterk signaal. Het toont dat er blijvend ingezet wordt op dit verhaal.”