Van tijdelijke steun naar blijvende ontmoeting - Zorgzame buurt Alken
Buurtgericht werken is niet nieuw in Alken. De gemeente beschikt met LDC De Kouter al meer dan dertig jaar over een lokaal dienstencentrum. Ook in deelgemeente Terkoest wilde De Kouter sterker inzetten op buurtwerking. De coronacrisis had de verbondenheid tussen de inwoners brozer gemaakt en het schepencollege vond het tijd om het sociale leven er een nieuwe impuls te geven. “We gingen op zoek naar nieuwe manieren om buurtbewoners samen te brengen en verbinding te creëren”, vertelt centrumleider Sara Aguas.
Een quiz, een pannenkoek of een kapotte fiets. In Terkoest zijn dat allemaal aanleidingen om elkaar op te zoeken. Een ontmoetings- en repaircafé en tal van andere activiteiten brachten de voorbije jaren weer meer leven in de Alkense deelgemeente. Nu bouwen het lokaal dienstencentrum en de vrijwilligers verder op wat zorgzame buurten in drie jaar tijd op gang heeft gebracht. Want een buurt in beweging brengen is één zaak. Haar in beweging houden is minstens een even grote uitdaging.
Nood aan ontmoeting
Zorgzame buurten gaf de gemeente de middelen om die plannen waar te maken. Alken begon met de buurt beter te leren kennen. “Tijdens gesprekstafels deelden inwoners hun ervaringen en ideeën. Ook digitaal konden ze laten weten waar ze kansen zagen voor meer ontmoeting”, legt Sara uit. Terkoest telt veel oudere inwoners, onder meer in twee complexen met serviceflats. Toch bleek de behoefte aan meer sociaal contact ook bij jongere inwoners te leven.
Met de subsidies stelde de gemeente voor negentien uur per week een buurtcoach aan. Tegelijk ging ze op zoek naar inwoners die zich voor hun buurt wilden engageren. “De buurtcoach bracht de vrijwilligers samen en hielp hen activiteiten op poten te zetten”, vertelt Sara. Zo veranderde het gemeenschapscentrum één keer per maand in een ontmoetingscafé. Buurtbewoners konden er samen kaarten, deelnemen aan een quiz, gezelschapsspellen spelen of bijpraten bij een pannenkoek.
Daarnaast kreeg Terkoest een eigen repaircafé. In het centrum van Alken bestond al zo’n initiatief, maar dat vond overdag plaats. Om ook mensen te bereiken die zich overdag moeilijk konden vrijmaken, koos Terkoest voor een avondeditie. Elke tweede donderdag van de maand konden inwoners er terecht bij vrijwilligers die elektrische apparaten, kleding en fietsen herstelden.
Klaar voor later
Terwijl het ontmoetings- en repaircafé op gang kwamen, dacht Alken al na over de toekomst. “We wisten van bij de start dat de subsidies en dus ook de buurtcoach tijdelijk waren”, gaat Sara verder. Om te voorkomen dat de activiteiten na het vertrek van de coach zouden stilvallen, werden de vrijwilligers voorbereid om de werking zelfstandig voort te zetten. “Voor elke activiteit maakten we een draaiboek. Daarin staat wat er moet gebeuren, waarop de vrijwilligers moeten letten en bij wie ze terechtkunnen als er problemen zijn.”
Ook alle benodigdheden werden in materiaalpakketten gebundeld. Voor het ontmoetingscafé staat bijvoorbeeld een trolley klaar met een kassa, een drankenlijst, bestek, handdoeken en een vlag van Zorgzame Buurten. De verantwoordelijke vrijwilliger haalt de trolley de dag voordien op in het lokaal dienstencentrum en brengt hem na afloop terug. Met de draaiboeken en materiaalpakketten legde Alken de basis voor een buurtwerking zonder buurtcoach. Of de vrijwilligers daarmee ook helemaal op eigen benen konden staan, moest nog blijken.
Toen de subsidies na drie jaar wegvielen, vonden vrijwilligers het toch lastig om de werking helemaal zelfstandig voort te zetten. “Mensen engageren zich graag, maar nemen minder graag de verantwoordelijkheid over een activiteit”, merkt Sara op. “Ze weten graag dat er iemand klaarstaat bij wie ze terechtkunnen als dat nodig is.” Daarom nam het lokaal dienstencentrum de begeleiding over en bracht het de activiteiten onder in zijn reguliere werking. De vrijwilligers nemen nog altijd zoveel mogelijk zelf in handen, maar kunnen voortaan terugvallen op professionele ondersteuning.
Vrijwilligers ondersteunen is één zaak, er voldoende vinden een andere. Vandaag rust de buurtwerking vooral op de schouders van oudere vrijwilligers en bereikt ze hoofdzakelijk een ouder publiek.
“Bij de start was onze groep meer gemengd. Ook mensen die nog aan het werk waren, engageerden zich”, vertelt Sara. “Nu reizen mensen weer meer, nemen ze een flexi-job aan of keren ze terug naar de arbeidsmarkt. In combinatie met werk en gezin blijft er minder tijd over voor vrijwilligerswerk.”
Barometer
Maar de waarde van vrijwilligers laat zich niet alleen in aantallen uitdrukken. “Onze vrijwilligers wonen zelf in Terkoest en zijn vaak ook actief in andere verenigingen. Daardoor beschikken ze over een uitgebreid lokaal netwerk en vangen ze snel signalen op. Ze merken het wanneer iemand het moeilijk heeft en spelen dat door aan het lokaal dienstencentrum”. Zeker in een kleine gemeente als Alken vindt Sara dat netwerk bijzonder waardevol. “Vrijwilligers zijn de barometer van de buurt”, zegt ze. “Via hen horen we wat er leeft. Ze zijn van groot belang voor onze werking.”
Net omdat de vrijwilligers zo’n belangrijke rol vervullen, baart de zoektocht naar nieuwe krachten Sara zorgen. “Het komt er meer dan ooit op aan om de mensen die er zijn, aan boord te houden.” Om hun engagement te ondersteunen, probeert het lokaal dienstencentrum zoveel mogelijk aan te sluiten bij hun talenten en interesses. “We luisteren naar hun ideeën en bekijken welke ondersteuning ze nodig hebben.” Als de vrijwilligers bijvoorbeeld zelf een quiz organiseren, zullen de medewerkers van het lokaal dienstencentrum hen helpen door de PowerPointpresentatie en de flyers te maken.
Open huis
Zorgzame buurten heeft ook de manier veranderd waarop het lokaal dienstencentrum werkt. “De medewerkers wachten niet langer tot inwoners naar hen toe komen, maar trekken zelf vaker met activiteiten naar Terkoest”, legt Sara uit. Drie jaar lang hield de buurtcoach er elke maand zitdag in het gemeenschapscentrum. Inwoners konden er met hun vragen terecht en leerden zo de dienstverlening kennen.
Die kennismaking werkt nu ook in de andere richting: meer inwoners van Terkoest hebben ondertussen de weg naar het dienstencentrum gevonden. “Vroeger wisten veel mensen niet wat we allemaal deden, nu wel. We zijn veel meer een open huis geworden waar mensen in- en uitlopen. Als ik even ongestoord wil doorwerken, moet ik soms de deur van mijn bureau dichttrekken”, lacht Sara. De Kouter wil er zijn voor iedereen. Door de openingsuren bereikt het vooral senioren, maar met activiteiten voor mantelzorgers probeert het ook andere inwoners te betrekken.
Drie jaar zorgzame buurten heeft in Terkoest veel op gang gebracht, maar een hechte buurt laat zich niet opbouwen binnen de looptijd van een subsidie. “Sommige dingen hebben tijd nodig om te wortelen.” De buurtcoach is ondertussen vertrokken, maar het lokaal dienstencentrum en de vrijwilligers zetten de werking voort. Nog steeds wordt de trolley maandelijks met veel zin opgehaald en zwaaien de deuren van het gemeenschapscentrum gezwind open. De ontmoeting blijft.
