Verbondenheid is goud waard - zorgzame buurt Paspoel

In Paspoel, een gehucht van Tongeren-Borgloon, springt de site met zes sociale woonblokken meteen in het oog. De blokken bieden al sinds de jaren 60 onderdak aan zo’n 400 bewoners. Het afgelopen decennium gingen de oude blokken tegen de vlakte en maakten plaats voor nieuwe woontorens. “Voor de bewoners was dat een intensieve periode”, herinnert conciërge Guy zich. “Ze bleven tijdens de bouwwerken op de site wonen, maar moesten wel verhuizen naar een ander appartement toen hun blok aan de beurt was.”

Een frisse start

Sinds 2023 zijn de grootste werken achter de rug en is de site klaar voor de toekomst. Kort daarvoor was ook Zorgzame Buurt Paspoel van start gegaan. Initiatiefnemers OCMW Tongeren-Borgloon, opbouwwerk SAAMO Limburg en Wonen in Limburg (WIL) kozen bewust voor deze plek: een buurt met veel noden, waar de nieuwe gebouwen de perfecte aanleiding vormden om ook op sociaal vlak een frisse start te maken. Dat die noden voelbaar zijn, bevestigt bewoner Ludo. “Het is niet altijd gemakkelijk om hier te leven. Hier wonen veel mensen op een kleine oppervlakte en jong en oud door elkaar. Ik behoor tot de oudere bewoners en wij hebben graag rust. Maar die is er niet altijd. De politie moet hier wel eens langskomen voor overlast of ruzies.”

Om Zorgzame Buurt Paspoel te leiden, werd Brecht Jans aangesteld als coördinator. Starten deed hij vanuit een buurtanalyse. Die toonde aan dat er in de blokken veel ouderen wonen die zich eenzaam voelen en nood hebben aan ondersteuning. Veel buurtbewoners zitten in een maatschappelijk kwetsbare positie. “Onze eerste stap was met een aantal spilfiguren uit de woontorens, onder wie conciërge Guy, gaan praten. Welke noden zagen zij?” licht Brecht toe. “Hun boodschap was duidelijk: meer verbinding tussen de bewoners zou de sfeer op de site ten goede komen. En mensen moesten beter weten op welke hulp ze konden rekenen.”

“Met die input zijn we aan de slag gegaan”, vertelt Brecht. “We hebben in eerste instantie partners gezocht, want om de noden aan te pakken kan je best de krachten bundelen.” Vandaag werken de initiatiefnemers samen met een dertigtal organisaties waarvan sommige voorheen al actief waren op de site. “Waar iedere organisatie vroeger vanop zijn eigen eilandje werkte, wilden we met Zorgzame Buurten vooral bruggen bouwen”, gaat Brecht verder. “Gelukkig voelde iedereen die noodzaak aan. Nog voor de officiële start reageerden partners al enthousiast. Zorgzame Buurten leefde meteen.” Om die samenwerking levendig te houden, organiseert Brecht om de drie maanden een netwerkoverleg. Daar leren de partners elkaar beter kennen en kijken ze waar ze kunnen samenwerken. “Nog geen enkele partner haakte af. Een bewijs dat het werkt.”

Koffie

Een van de eerste acties was een inloopnamiddag rond rechtenverkenning  samen met de mutualiteiten. “Bewoners kwamen er  te weten of ze nog recht hadden op een verhoogde tegemoetkoming. Zo zorgden we ervoor dat hun basisrechten beter verankerd waren”, legt Brecht uit. Kort daarna volgde de opstart van het koffiemoment. “Elke week komen bewoners in het buurthuis samen voor een kop koffie. Vaak brengen ze zelf iets lekkers mee om te delen. De opzet is eenvoudig: mensen dichter bij elkaar brengen. En daar slagen we in. Meestal zien we dezelfde gezichten, maar stap voor stap breidt de groep uit. En wat nog mooier is: bewoners zoeken elkaar intussen ook buiten die koffiemomenten op.”

De koffiemomenten bleken ook een ideale gelegenheid om partnerorganisaties dichter bij de bewoners te brengen. Zo stelde onder meer Digipunt er zijn werking voor. Dat bleek een schot in de roos. “Alles verloopt tegenwoordig digitaal”, gaat Brecht verder. “Toen bewoners na de bouw hun adres moesten wijzigen, kon dat alleen online. Voor velen was dat hun eerste contact met Digipunt. Intussen brengt de organisatie de Itsme-profielen van bewoners in orde, toont hen hoe je een app installeert of beantwoordt andere praktische vragen. Ondertussen kent iedereen hier Digipunt. Partner LIGO, centra voor basiseducatie, hoorde op het netwerkoverleg dat de behoefte aan digitalisering groot was en sprong mee op de kar. LIGO organiseert nu geregeld thematische computerlessen op de site die altijd veel geïnteresseerden trekken.”

Vanuit de bewoners

Lennert Maes is buurtwerker in Paspoel en werkt nauw samen met Brecht Jans. “We vinden het belangrijk dat initiatieven zoveel mogelijk vanuit de bewoners zelf komen”, legt hij uit. “Daarom vragen we de bewoners regelmatig naar hun noden en interesses. Goede ideeën proberen wij te ondersteunen en duurzaam te maken. Zo ontstond ook het idee om een moestuin aan te leggen tussen de woontorens. Niet iedereen was meteen enthousiast.  Sommige bewoners vreesden dat de tuin rommel zou veroorzaken of ruzies zou teweegbrengen. Toch zagen veel partnerorganisaties de voordelen van het project en samen met enkele buurtbewoners besloten ze er hun schouders onder te zetten.”

Met de steun van WIL werd de praktische basis gelegd, want je kunt niet zomaar een stukje grond van vandaag op morgen omspitten en beplanten. Er moesten eerst bodemstalen afgeleverd worden en attesten aangevraagd. Vervolgens werd het terrein ingericht.” De Raad voor Personen met een Beperking en enkele bewoners vroegen om de tuin rolstoel- en rollatorvriendelijk te maken. Niet onbelangrijk in een wijk met veel oudere mensen. Ook de scholen sloten aan: leerlingen houtbewerking bouwden een picknicktafel en LIGO nam de praktische organisatie op zich.

Wie wil, kan lid worden van de tuingroep en op maandagvoormiddag mee de handen uit de mouwen steken in de moestuin. Iedereen is welkom. “Tuinieren is hier geen doel op zich, maar een middel om mensen naar buiten te krijgen, om beweging te stimuleren, om verbinding te maken en om talent te stimuleren.” Dat het werkt, blijkt uit de groep die zich intussen gevormd heeft. “Niet alleen in de tuin zijn de leden actief, ook op WhatsApp”, lacht Lennert. “Na een oogst worden recepten uitgewisseld en foto’s van heerlijke gerechten veelvuldig gedeeld.”

Meer van dat

Maar er is intussen veel meer dan alleen de koffiemomenten en de moestuin. En bij iedere activiteit worden de bewoners zoveel mogelijk betrokken. “Zo organiseert een collectief van bewoners jaarlijks een kerstfeest en een rommelmarkt. Van de pompoenen uit de moestuin wordt soep gemaakt en die kunnen alle buren komen proeven tijdens de halloweenbrunch. Op woensdagnamiddagen en tijdens schoolvakanties zorgen onze sportpartners voor spel en beweging. En sinds kort is er de petanqueclub die trouw iedere woensdag samenkomt”, somt Brecht op. Maar er wordt ook aan cultuur gedaan. Onlangs organiseerde het kunstenplatform MoMeNT een acrobatievoorstelling op de site en Ludo heeft vooral goede herinneringen aan de toneelvoorstelling van vorig jaar. “Het stuk heette toepasselijk Den Blok en werd gespeeld voor en door mensen van de woontorens. Het ging over het samenleven in een woonblok en alle uitdagingen die daarbij horen. Heel herkenbaar.”

“Het zijn die kleine initiatieven die het verschil maken”, vult Brecht verder aan. “Ik merk dat bewoners blij zijn met de veranderingen van de afgelopen jaren en dat ze gebruikmaken van de steun die wij en onze partners hen aanbieden. Natuurlijk lossen een koffiemoment en een moestuin niet alle problemen op. Maar ze geven de buurt wel kleur en uitstraling. “Waar Paspoel in Tongeren-Borgloon vroeger bekendstond om zijn problemen en overlast, groeit nu een ander beeld”, bevestigt Ludo. “Mensen zien steeds vaker de levendigheid en de verbondenheid en niet meer alleen die politieauto die hier ’s avonds eens halt houdt.”