Handhygiëne
Een correcte handhygiëne voorkomt overdracht van micro-organismen tussen
- bewoners en zorgverleners
- bewoners onderling
- en tussen de omgeving en bewoners/zorgverleners
Een correcte handhygiëne omvat:
- het ontsmetten van de handen met handalcohol;
- het wassen van de handen met water en vloeibare zeep;
Daarnaast kan handhygiëne niet los gezien worden van:
- correct gebruiken van handschoenen wanneer aangewezen (zie persoonlijke beschermingsmiddelen)
- een goede persoonlijke hygiëne van zorgverleners;
- correcte hoest- en nieshygiëne bij zowel zorgverleners, bewoners als bezoekers;
💡 Extra info:
Het materiaal van de handhygiënecampagne kan je terugvinden via de volgende link .
Basisvoorwaarden handhygiëne
Voor een correcte handhygiëne is het belangrijk dat zorgverleners voldoen aan een aantal basisvoorwaarden:
Kortgeknipte en propere nagels
| Korte nagels zijn gemakkelijker schoon te houden en verminderen de kans op besmetting. Lange nagels kunnen micro-organismen en vuil vasthouden, zelfs na het wassen of ontsmetten van de handen. Dit verhoogt het risico op de verspreiding van micro-organismen. |
|---|---|
Geen kunstnagels of nagellak
| Kunstnagels en nagellak kunnen kleine barstjes vertonen waarin micro-organismen zich kunnen ophopen, ook onder de kunstnagels kunnen micro-organismen blijven zitten. Dit maakt het moeilijker om je handen effectief te ontsmetten en verhoogt het risico op verspreiding van micro-organismen. |
Korte mouwen
| Korte mouwen maken het makkelijker om je handen correct te wassen en te ontsmetten, zonder dat de mouwen nat of bevuild raken. Lange mouwen kunnen bij het uitvoeren van handhygiëne nat worden of in contact komen met bewoners, materialen of oppervlakken, en zo bijdragen tot de verspreiding van micro-organismen. |
Geen juwelen of polshorloges
| Door geen sieraden te dragen, kunnen de handen grondiger gewassen en ontsmet worden. Juwelen ter hoogte van je handen/polsen en polshorloges kunnen micro-organismen en vuil vasthouden, zelfs na het toepassen van handhygiëne. |
Afgedekte wondjes
| Open wondjes vormen een toegangspoort voor micro-organismen. Zorg ervoor dat wondjes t.h.v. handen altijd worden afgedekt met een waterdichte pleister om het risico op infecties of overdacht van micro-organismen te beperken. |
Handen ontsmetten
Het is belangrijk om tijdens de zorg op de juiste momenten je handen te ontsmetten, bijvoorbeeld tussen verschillende zorgcontacten met de bewoners en voor en na bepaalde verpleegkundige en verzorgende taken.
Handalcohol is hiervoor effectief en gebruiksvriendelijk.
- Het ontsmetten van je handen met handalcohol verloopt sneller dan het wassen met water en zeep.
- Handalcohol is bovendien huidvriendelijker, wat belangrijk is bij frequent gebruik.
Voorwaarden
Om de handen op de juiste momenten te kunnen ontsmetten, is het belangrijk dat handalcohol zo dicht mogelijk bij het zorgpunt wordt voorzien.
Dit betekent in de bewonerskamers, op andere strategische plaatsen en in ruimten waar zorg wordt verleend, zoals:
- In de gang of gemeenschappelijke ruimtes
- In consultatieruimtes
- In/bij de verpleegpost
- Op verzorgings- en medicatiekarren
- ...
Door handalcohol op deze plekken te voorzien, wordt correcte handhygiëne gemakkelijker, toegankelijker en zichtbaarder voor het personeel.
Om effectief te zijn, moet de gebruikte handalcohol aan een aantal voorwaarden voldoen:
| EN1500-norm | Europese norm die aangeeft dat de handalcohol getest is op zijn effectiviteit in het verminderen van de microbiële flora op de handen. Bevat ook glycerine, een bestanddeel wat de huid hydrateert en beschermt. |
|---|---|
| Alcoholpercentage | Minstens 70% alcohol om werkzaam te zijn tegen de meeste micro-organismen. |
| Houdbaarheid | Informeer steeds bij de leverancier naar de houdbaarheid na opening. Na deze periode kan de werking afnemen door blootstelling aan licht, lucht en temperatuurwisselingen. |
Indicaties
Het ontsmetten van de handen is cruciaal op specifieke momenten tijdens de zorg.
Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen zorgcontact en sociaal contact:
| Zorgcontact | Elk direct contact met de bewoner of zijn directe omgeving in het kader van verzorging, medische handelingen of ondersteuning. Hierbij raak je meestal de bewoner aan of kom je dichtbij tijdens een handeling. | Helpen bij wassen of aankleden, wondzorg, bloeddruk meten, medicatie toedienen, steunkousen aan- of uittrekken … |
|---|---|---|
| Sociaal contact | Elke interactie met de bewoner zonder verzorgende of medische handelingen. Vaak geen of beperkt fysiek contact. | Een praatje maken, samen een activiteit doen zoals een spelletje, uitleg geven … |
1Een zuivere handeling is een handeling waarbij je voorkomt dat micro-organismen op een schone plaats terechtkomen, zoals bij het toedienen van medicatie of het aanbrengen van oogdruppels. Een invasieve handeling betekent dat je de natuurlijke barrière van het lichaam doorbreekt, bijvoorbeeld bij het inbrengen van een katheter of het geven van een injectie.
| Indicaties handen ontsmetten | |
Vóór en na zorgcontact met een bewoner
| Beschermt de bewoner tegen micro-organismen op de handen van de zorgverlener. Beschermt zorgverlener en de zorgomgeving tegen micro-organismen afkomstig van de bewoner. Bewoners helpen met rondstappen, helpen bij wassen, bloeddruk meten, pols nemen … |
Na contact met de directe omgeving van de bewoner
| Oppervlakken en voorwerpen in de omgeving van de bewoner kunnen besmet zijn met micro-organismen. Door de handen na contact met de omgeving van de bewoner te ontsmetten, bescherm je jezelf tegen micro-organismen afkomstig van de bewoner. Uitschakelen van een alarm, vastnemen van onrusthekken … |
Vóór een zuivere of invasieve handeling
| Beschermt de bewoner tegen infecties. Oogdruppels toedienen, wonde verzorgen, een inspuiting toedienen, een katheter plaatsen, medicatie voorbereiden … |
Na het uittrekken van je handschoenen
| Handschoenen sluiten handhygiëne niet uit: sommige sluiten onvoldoende aan, zijn niet volledig ondoordringbaar voor micro-organismen, scheppen een warm en vochtig milieu waardoor een toename van micro-organismen op de huid ontstaat, kunnen beschadigd zijn of er is kans op bevuiling en besmetting van de handen bij het uittrekken. Bij mogelijke bevuiling met bloed of andere lichaamsvochten tijdens het uittrekken van de handschoenen, of wanneer de handschoenen onvoldoende aansluiten of beschadigd zijn, moeten de handen eerst gewassen, gedroogd en daarna ontsmet worden. |
Techniek
Het correct ontsmetten van je handen duurt 20-30 seconden. Het is belangrijk dat je voldoende (zie voorschriften firma) handalcohol neemt en blijft wrijven tot je handen droog zijn. Zo vermijd je huidirritatie.
| Correcte handontsmetting bestaat uit 7 stappen | |
|---|---|
 | Neem voldoende handalcohol |
 | Wrijf je handpalmen tegen elkaar |
 | Wrijf de rechter handpalm over de linker handrug en omgekeerd |
 | Wrijf de rechterhandpalm tegen de linkerhandpalm met de vingers van beide handen tussen elkaar |
 | Breng de achterkant van de vingers in de andere handpalm en wrijf de vingers tegen deze handpalm heen en weer |
 | Wrijf de duim van elke hand in met de palm van de andere hand |
| Wrijf de vingertoppen van elke hand draaiend in, in de palm van de andere hand. |
💡 Extra info:
Een instructiefilmpje toont hoe je precies te werk gaat bij het ontsmetten van de handen.
FAQ
Handen wassen
Was je handen met water en vloeibare, neutrale zeep om zichtbaar vuil en een groot deel van de transiënte huidflora te verwijderen.
Belangrijk:
- Handen wassen is een basishouding die niet alleen binnen de zorgsector geldt.
- Het hoort onderdeel te zijn van ieders dagelijkse hygiëne – thuis, op het werk, onderweg of op reis.
De indicaties voor het handen wassen met water en zeep zijn dus vergelijkbaar met de algemene hygiënepraktijken die voor iedereen van toepassing zijn.
Voorwaarden
Voor een correcte handhygiëne is niet alleen de techniek belangrijk, maar ook de juiste voorzieningen en materialen.
- Wastafel met stromend water Stromend water is essentieel om vuil en micro-organismen effectief van je handen te verwijderen. Het water mag niet opspatten wanneer het in de lavabo loopt. Als de kraan met een straalbeker uitgerust is, moet een procedure voor het ontkalken en ontsmetten van deze uitrusting worden opgesteld en toegepast.
- De waterkwaliteit van het leidingwater voldoet voor het wassen van de handen.
- Handenvrije kraan. In zorgvoorzieningen wordt de kraan bij voorkeur handenvrij bediend, bijvoorbeeld met een sensor of voetpedaal, om kruisbesmetting te voorkomen. Als er geen handvrije kraan aanwezig is, sluit dan de kraan met een wegwerphanddoekje, zodat je handen niet opnieuw besmet raken.
- Neutrale vloeibare zeep
- Neutrale vloeibare zeep is mild voor de huid en effectief in het verwijderen van vuil en micro-organismen. Gebruik geen antibacteriële zeep.
- Zeepdispensers mogen nooit worden bijgevuld. Lege flacons moeten weggegooid worden om contaminatie te voorkomen.
- Het gebruik van een stuk zeep (zoals een blok zeep of zeepbar) is niet toegelaten in de zorg omdat deze door meerdere personen wordt aangeraakt. Hierdoor kunnen micro-organismen zich ophopen op het oppervlak van de zeep. Dit verhoogt het risico op kruisbesmetting en de verspreiding van micro-organismen.
- Papieren wegwerpdoekjes.
- Dep je handen droog met papieren wegwerpdoekjes uit een verdeler die aan de muur bevestigd is.
- De wegwerphanddoekjes zijn voor éénmalig gebruik en moeten bereikbaar zijn zonder de verdeler aan te raken. De handdoekverdelers zijn aan de muur bevestigd en verdelen papieren handdoekjes voor éénmalig gebruik. De handdoekjes moeten bereikbaar zijn zonder de verdeler te besmetten. Wegwerpdoekjes voor éénmalig gebruik minimaliseren het risico op kruisbesmetting.
- Na gebruik moeten de doekjes worden weggegooid in een afvalzak of een afvalbak met voetbediening of handenvrij bedienen.
- Luchthanddrogers zijn niet toegelaten in zorgzones omdat ze micro-organismen kunnen verspreiden via de lucht.
ℹ️ Waarom is de vorming van biofilm problematisch?
| Moeilijk te verwijderen | Biofilms hechten zich sterk aan oppervlakken, zijn lastig schoon te maken en kunnen blijven zitten, zelfs na grondige reiniging |
|---|---|
| Verhoogd infectierisico | Biofilms kunnen pathogene (schadelijke) micro-organismen bevatten die infecties kunnen veroorzaken |
| Resistentie | Micro-organismen in biofilm zijn vaak beter bestand tegen desinfectantia en antibiotica |
Indicaties
| Indicaties handen wassen | |
|---|---|
Aan het begin en eind van je dienst
| Handen wassen bij aanvang van je dienst verwijdert eventuele micro-organismen die je van buiten het WZC hebt meegebracht. Handen wassen aan het einde van je dienst helpt voorkomen dat je micro-organismen van het WZC mee naar huis neemt, wat het risico op verspreiding buiten de zorginstelling vermindert. |
Voor (de bereiding van) een maaltijd
| Handen wassen vóór het bereiden of eten van voedsel voorkomt dat micro-organismen van je handen in het voedsel terechtkomen. Dit is belangrijk om voedsel gerelateerde infecties te voorkomen en de gezondheid van bewoners en zorgverleners te beschermen. |
Na toiletgebruik
| Na toiletgebruik kunnen je handen besmet zijn met fecale bacteriën en andere micro-organismen. Handen wassen na toiletgebruik is essentieel om de verspreiding van deze micro-organismen te voorkomen en de hygiëne te waarborgen. |
Na hoesten, niezen of snuiten
| Hoesten, niezen of snuiten kan micro-organismen zoals verkoudheids- en griepvirussen op je handen overbrengen. Door je handen te wassen, voorkom je dat deze micro-organismen zich verspreiden naar oppervlakken en andere personen. |
Bij vuile handen
| Bijvoorbeeld: na werken in de (moes)tuin van het WZC, na contact met dieren/omgeving waar dieren verblijven, bij contact met bloed of andere lichaamsvochten, … |
Door deze indicaties voor handen wassen te volgen, kunnen zorgverleners de verspreiding van micro-organismen voorkomen en een veilige en hygiënische omgeving voor zowel bewoners als personeel waarborgen.
Techniek
| Volg deze 10 stappen nauwkeurig om je handen volledig en grondig te wassen | ||
 | Bevochtig je handen met water en neem een voldoende hoeveelheid vloeibare zeep | Het natmaken van de handen zorgt ervoor dat zeep gelijkmatig wordt verdeeld en dat vuil en micro-organismen gemakkelijker worden verwijderd. Door de handen eerst nat te maken, is er ook minder kans op huidirritatie. Vloeibare zeep is effectief in het verwijderen van vuil, vet en micro-organismen van de huid. |
| Wrijf de handpalmen tegen elkaar | Door de handpalmen tegen elkaar te wrijven, ontstaat schuim dat helpt bij het losmaken en verwijderen van micro-organismen. |
| Wrijf de rechter handpalm over de linker handrug en omgekeerd | De rug van je handen kan ook vuil en micro-organismen bevatten. Door over de rug van elke hand te wrijven, zorg je ervoor dat dit gebied ook goed wordt gereinigd. |
| Wrijf de rechter handpalm tegen de linkerhandpalm met de vinger van beide handen tussen elkaar | Vuil en micro-organismen kunnen zich ophopen tussen je vingers. Door tussen je vingers te wrijven, verwijder je deze micro- organismen en zorg je voor een grondige reiniging. |
| Breng de achterkant van de vingers in de andere handpalm en wrijf de vingers tegen deze handpalm heen en weer | Hiermee reinig je de achterkant van de vingers, een vaak vergeten zone tijdens het wassen. |
| Wrijf de duim van elke hand in met de palm van de andere hand | De duimen worden vaak overgeslagen. Wrijf deze apart om ook hier een goede reiniging te garanderen. |
 | Wrijf de vingertoppen van elke hand draaiend in de palm van de andere hand | Je vingertoppen komen vaak in contact met oppervlakken en kunnen veel micro-organismen bevatten. Door ze in je handpalm te wrijven, reinig je ze grondig. |
 | Spoel je handen goed af zodat alle zeepresten verwijderd worden | Spoel alle zeepresten goed af onder stromend water. Zo verwijder je vuil, micro-organismen én voorkom je huidirritatie door achtergebleven zeep. |
 | Droog je handen af met een wegwerphanddoekje | Het drogen van je handen met een papieren wegwerpdoekje helpt om resterende micro-organismen te verwijderen en voorkomt dat je handen vochtig blijven, wat irritatie kan veroorzaken. |
 | Indien geen handenvrije kraan aanwezig: Sluit de kraan met het wegwerphanddoekje zodat je handen niet opnieuw besmet geraken. | Door de kraan met het wegwerphanddoekje te sluiten, voorkom je dat je schone handen opnieuw in contact komen met mogelijke micro-organismen op de kraan. Gooi het doekje weg in een afvalbak (handenvrije bediening) om kruisbesmetting te voorkomen. |
💡 Extra info:
Een instructiefilmpje toont de verschillende stappen bij het wassen van de handen met water en zeep.
FAQ
Huidverzorging
Preventie van huidproblemen
Frequent handen wassen en ontsmetten kan de huid uitdrogen of irriteren. Het is daarom belangrijk om huidvriendelijke producten te gebruiken en je handen goed te verzorgen om huidproblemen te voorkomen.
Enkele tips hiervoor zijn:
| Gebruik huidvriendelijke producten🧴 |
|---|
|
| Gebruik een beschermende en verzorgende crème 🌿 |
|---|
|
| Handen goed drogen 💧 |
|---|
|
| Wrijf tot je handen droog zijn bij het ontsmetten 🖐️ |
|
Door deze maatregelen toe te passen, kunnen zorgverleners hun handen effectief reinigen zonder de huid te beschadigen. Dit draagt niet alleen bij aan behoud van een gezonde huid, maar ook aan een optimale handhygiëne en algehele gezondheid.
Huidproblemen
Huidproblemen kunnen een aanzienlijke invloed hebben op het naleven van een goede handhygiëne in de zorg. Zorgverleners met pijnlijke of geïrriteerde handen kunnen geneigd zijn om handhygiëne minder vaak of minder grondig toe te passen, wat het risico op de verspreiding van micro-organismen vergroot.
Het voorkomen en tijdig behandelen van huidproblemen is essentieel zodat zorgverleners hun werk effectief en comfortabel kunnen blijven uitvoeren.
Veelvoorkomende huidproblemen door handhygiëne zijn onder andere:
Droogheid en irritatie: Frequent (foutief) handen wassen en ontsmetten verwijdert de natuurlijke oliën van de huid, wat leidt tot uitdroging en irritatie. Dit kan roodheid, jeuk en een branderig gevoel veroorzaken.
Eczeem: Handeczeem kan voorkomen bij zorgverleners en uit zich in een jeukende, rode en schilferende huid. In ernstige gevallen kunnen pijnlijke kloven en blaasjes ontstaan wat het dragen van handschoenen bemoeilijkt en het correct uitvoeren van handhygiëne belemmert.
Belangrijk hierbij is om bij aanhoudende of ernstige klachten contact op te nemen met de arbeidsarts.
Patient empowerment
De Wereldgezondheidsorganisatie hecht in haar richtlijnen over handhygiëne veel belang aan ‘patient empowerment’: het betrekken van patiënten in het bevorderen van goede handhygiënepraktijken in de zorg.
De eindverantwoordelijkheid voor een goede handhygiëne in de zorg blijft bij de zorgverleners! Bewoners kunnen een rol spelen door hun verzorgers aan te zetten tot en herinneren aan handhygiëne.
Goede, duidelijke informatie krijgen over het belang van handhygiëne;
Weten in welke situaties ze zelf hun handen moeten wassen;
Begrijpen dat ze recht hebben om de zorgverlener aan handhygiëne te herinneren.