Het demografisch profiel van jonge mantelzorgers
Kerncijfers
Jonge mantelzorgers zijn vaker meisjes, hebben vaker een buitenlandse herkomst en een ouder leeftijdsprofiel
In 2022 bestaat 53,3% van de jonge mantelzorgers uit meisjes en 46,7% uit jongens. In vergelijking met 2018 is de geslachtsverdeling vrijwel identiek. Bij jonge niet-mantelzorgers is de verdeling evenwichtiger: in 2018 gaat het om 50,2% jongens en 49,8% meisjes, terwijl in 2022 jongens licht oververtegenwoordigd zijn met 51,5% tegenover 48,5% meisjes. De verschillen tussen beide meetmomenten zijn niet significant. Ook bij Vlaamse jongeren in het algemeen is de geslachtsverdeling zowel in 2018 als 2022 nagenoeg gelijk verdeeld.
In vergelijking met jonge niet-mantelzorgers zijn jonge mantelzorgers vaker meisjes. In 2022 gaat het om 53,3% meisjes bij jonge mantelzorgers en 48,5% bij de jonge niet-mantelzorgers.
De leeftijdsgroepen bij jonge mantelzorgers zijn in 2018 vrij gelijkmatig verdeeld: 25,6% is 11-12 jaar, 25,2% is 13-14 jaar, 25,7% is 15-16 jaar en 23,4% is 17-18 jaar. In 2022 ligt het aandeel 15-16-jarigen bij jonge mantelzorgers iets hoger dan in 2018, namelijk 28,3%, terwijl de jongere leeftijdsgroepen iets kleiner zijn: 24,0% is 11-12 jaar en 23,5% is 13-14 jaar. Het aandeel 17-18-jarigen bedraagt dan 24,2%. Bij jonge niet-mantelzorgers blijft de verdeling in beide jaren eveneens relatief evenwichtig, met in 2022 25,0% 11-12-jarigen, 26,4% 13-14-jarigen, 26,1% 15-16-jarigen en 22,5% 17-18-jarigen.
Jonge mantelzorgers hebben in 2022 in vergelijking met niet-mantelzorgers een ouder leeftijdsprofiel. Jonge mantelzorgers behoren in 2022 iets vaker (24,2%) tot de leeftijdsgroep van 17-18 jaar dan jonge niet-mantelzorgers (22,5%). Ook bij de 15-tot 16-jarigen zijn jonge mantelzorgers in 2022 (28,3%) sterker vertegenwoordigd dan jonge niet-mantelzorgers (26,1%).
Wat herkomst betreft, hebben jonge mantelzorgers vaker een buitenlandse herkomst dan jonge niet-mantelzorgers en Vlaamse jongeren in het algemeen. In 2018 heeft 72,6% van de jonge mantelzorgers een Belgische herkomst, tegenover 75,7% van de jonge niet-mantelzorgers en 75,0% van alle Vlaamse jongeren. In 2022 ligt het aandeel jonge mantelzorgers met Belgische herkomst met 67,5% lager. Bij jonge niet-mantelzorgers bedraagt dit aandeel dan 74,7% en bij Vlaamse jongeren in het algemeen 72,7%. Vooral het aandeel tweede generatie jongeren met buitenlandse herkomst ligt hoger bij jonge mantelzorgers: 18,6% in 2018 en 22,6% in 2022. Bij jonge niet-mantelzorgers gaat het ter vergelijking om 16,4% in 2018 en 17,7% in 2022. Samengevat zijn jonge mantelzorgers dus iets vaker jongeren met een buitenlandse herkomst, en vooral jongeren van de tweede generatie met buitenlandse herkomst.
Achtergrondinfo
Bron
De cijfers zijn gebaseerd op de studie Jongeren en Gezondheid die uitgevoerd wordt door de onderzoeksgroep Gezondheidsbevordering van de vakgroep Volksgezondheid en Eerstelijnszorg aan Universiteit Gent met steun van de Vlaamse Overheid (Departement Zorg). De studie kadert binnen de Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) survey. Dit is een internationaal onderzoeksnetwerk bestaande uit onderzoekers van 49 Europese en Noord-Amerikaanse landen en regio’s die vierjaarlijks peilen naar de gezondheid, het gezondheidsgedrag en de sociale omgevingen van 11-, 13- en 15-jarige jongeren. In Vlaanderen wordt deze leeftijdsrange uitgebreid en wordt een representatieve steekproef van jongeren uit het vijfde leerjaar lager tot en met het zesde leerjaar secundair onderwijs bevraagd. De bevraging gebeurt via een gevalideerde vragenlijst die op school wordt afgenomen. Diverse thema’s komen aan bod zoals de demografische en de sociale context, het mentaal en het subjectief welbevinden, de fysieke activiteit en het sedentair gedrag, het gebruik van tabak, alcohol en drugs en dergelijke meer. In overeenstemming met het internationale studieprotocol, verloopt de bevraging in elk deelnemend land en bij elke nieuwe bevraging volgens een gestandaardiseerde methodologie en met eenzelfde vragenlijst. Hierdoor is het mogelijk om de bevindingen internationaal te vergelijken alsook om evoluties te monitoren (Roberts et al., 2009). Gezien het representatieve karakter van de studie Jongeren en Gezondheid, laat het ons toe een betrouwbare schatting te maken van het aantal mantelzorgers in de leeftijdsgroep van jongeren uit het vijfde leerjaar lager tot en met het zesde leerjaar secundair onderwijs. De netto steekproef in Vlaanderen bestaat in 2018 en 2022 respectievelijk uit 11.035 en 20.154 jongeren.
Definitie & berekening
Het jonge mantelzorger zijn, is gebaseerd op volgende vraag uit de HBSC-vragenlijst:
- Is er iemand bij jou thuis (het gezin waar je de hele tijd of de meeste tijd doorbrengt) die langer dan drie maanden lichamelijk en/of psychisch ziek of gehandicapt is? Voorbeelden van ziektes en handicaps zijn: kanker, suikerziekte, hartziekte, depressie, verslaving, autisme, verstandelijke beperking. Geef voor de onderstaande personen bij jou thuis aan of er bij hen sprake is van een ziekte of handicap: ikzelf, mijn vader/ moeder, mijn opa/oma die bij ons inwoont, mijn broer/zus, iemand anders die bij ons thuis woont.
Antwoordmogelijkheden: ja, neen. Om in te schatten welke jongeren jonge mantelzorger zijn werd geen rekening gehouden met de antwoordcategorie ‘ikzelf’. Wanneer bij minstens één van de overige antwoordmogelijkheden ‘ja’ werd aangekruist werd aangenomen dat de jongere een jonge mantelzorger is.
Het geslacht is gebaseerd op volgende vraag uit de HBSC-vragenlijst:
- ‘Ben je een jongen of een meisje?’
Antwoordmogelijkheden: jongen, meisje.
De leeftijd is het tijdstip van de bevraging (jaar en maand) min het tijdstip van geboorte van de jongere (jaar en maand). De leeftijd is gebaseerd op volgende vragen uit de HBSC-vragenlijst:
- Welke maand is het vandaag?
Antwoordmogelijkheden: februari, maart, april, mei, juni. - In welke maand ben je geboren?
Antwoordmogelijkheden: januari, februari, maart, april, mei, juni, juli, augustus, september, oktober, november, december. - In welk jaar ben je geboren?
Voor het indelen in leeftijdsgroepen werd aangenomen dat een jongere hoogstens zes maanden van een bepaalde leeftijd afwijkt.
Het bepalen van herkomst is gebaseerd op volgende vragen uit de HBSC-vragenlijst:
- In welk land ben je geboren?
Antwoordmogelijkheden: België, Frankrijk, Nederland, Italië, Marokko, Polen, ander land (vul in): … - In welk land is je moeder (of de partner van je vader) geboren?
Antwoordmogelijkheden: België, Frankrijk, Nederland, Italië, Marokko, Polen, ander land (vul in): … - In welk land is je vader (of de partner van je moeder) geboren?
Antwoordmogelijkheden: België, Frankrijk, Nederland, Italië, Marokko, Polen, ander land (vul in): …
Op basis van de antwoorden op deze vragen werden drie groepen onderscheiden:
- Belgische herkomst’: de jongere zelf en beide ouders zijn in België geboren.
- 'eerste generatie buitenlandse herkomst’: de jongere is zelf in het buitenland geboren.
- 'tweede generatie buitenlandse herkomst’: de jongere is zelf in België geboren en één of beide ouders zijn in het buitenland geboren.
Interpretatie van de resultaten
De weergegeven cijfers zijn schattingen van populatiepercentages op basis van surveydata. De cijfers zijn gewogen om mogelijke onder- of oververtegenwoordiging van bepaalde groepen in de steekproef te corrigeren. Bij deze weging werd rekening gehouden met geslacht, leerjaar en onderwijsvorm. Daardoor sluiten de resultaten beter aan bij de samenstelling van de Vlaamse jongerenpopulatie waarop de cijfers betrekking hebben.