Bof (dikoor)
Bof is een virale infectieziekte waarbij typisch de speekselklier bij het oor ontstoken is. Bof komt meestal voor bij kinderen en jonge volwassenen. Vóór de invoering van vaccinaties kreeg bijna elk kind bof.
- Vaccinatie
- Vaccinatie beschikbaar
- Basisvaccinatieschema
- Onderdeel van het basisvaccinatieschema
- Vaccinatiegroep
- 0-4 jaar5-18 jaar
Vaccinatie
Basisvaccinatieschema
VaccinatiegroepOver bof
Symptomen
Bof, ook wel dikoor genoemd, wordt veroorzaakt door het bofvirus. De eerste symptomen treden 12 tot 25 dagen na besmetting op (meestal 16-18 dagen), en verdwijnen meestal na een week.
- Bof begint met koorts, hoofdpijn, spierpijn, keelpijn en pijn bij het kauwen.
- Typisch voor bof is de zwelling van de speekselklieren, vooral onder de oren (parotisklier), wat leidt tot gezwollen wangen en oorpijn.
Bof kan soms ernstige complicaties veroorzaken, zoals doofheid of een hersenvliesontsteking. Bij jongens vanaf de puberteit kan bof leiden tot een ontsteking van de teelballen (orchitis), en bij meisjes vanaf de puberteit kan een ontsteking van de eierstokken (oöforitis) optreden. In zeldzame gevallen kan dit tot onvruchtbaarheid leiden. Andere zeldzame complicaties zijn nierfunctiestoornissen of ontstekingen van de alvleesklier, schildklier of hart. Zwangere vrouwen lopen een verhoogd risico op een miskraam.
Verspreiding
Bof verspreidt zich via:
- kleine vochtdruppeltjes in de lucht, bijvoorbeeld door hoesten, niezen;
- direct contact met een besmet persoon (aanraken besmette wond, zoenen).
Bof is al besmettelijk van 1 tot 2 dagen vóór tot 5 dagen nádat de zwelling van de wangen of slapen zichtbaar wordt. Niet iedereen die besmet raakt, wordt ziek, maar kan toch anderen besmetten.
Vaccinatie
Vaccinatie is de beste manier om jezelf en anderen te beschermen tegen bof. De vaccinatie maakt deel uit van het combinatievaccin tegen mazelen, bof en rodehond (MBR). Je wordt gevaccineerd met twee dosissen op verschillende leeftijden. Er moet minstens 4 weken tussen de 2 dosissen van het MBR-vaccin zijn.
Basisvaccinatie
De vaccinatie tegen bof is opgenomen in het gratis basisvaccinatieschema. Kinderen in Vlaanderen krijgen 2 vaccinaties tegen mazelen, bof en rubella (MBR-vaccin). Tot nu toe gebeurde dat op 12 maanden en 9 jaar. Om kinderen sneller volledig te beschermen, wordt de tweede prik vanaf september 2025 vroeger gegeven: op 24 maanden.
In de meeste gevallen worden kinderen op 12 maanden en op 24 maanden gevaccineerd door Kind en Gezin. Dit is volledig gratis. Kinderen kunnen ook via de huisarts of kinderarts worden gevaccineerd. In dat geval betaal je voor de consultatie, maar niet voor het vaccin.
Voor meer informatie over vervroeging van de tweede dosis: Vervroeging van de tweede dosis
Inhaalvaccinatie
Ben je nooit gevaccineerd of kreeg je maar één dosis, en heb je bof nog nooit doorgemaakt? Dan is het belangrijk je vaccinatie te vervolledigen. Raadpleeg hiervoor je arts. Twijfel je of je al gevaccineerd bent? Je kunt dit nakijken op www.mijngezondheid.be of in je vaccinatieboekje.
Let op: Tijdens de zwangerschap mogen vrouwen niet gevaccineerd worden tegen bof, omdat het om een levend verzwakt vaccin gaat. Na vaccinatie is het aangeraden om niet zwanger te worden binnen de eerste maand na vaccinatie.
Lees meer over vaccinatie bij een zwangerschap.
Reisvaccinatie
Ga je op reis? Controleer dan altijd je vaccinatiestatus. Op www.wanda.be vind je een overzicht van landen met uitbraken. Voor een bezoek aan verschillende landen wordt MBR-vaccinatie aanbevolen.
Baby's van 6 tot 12 maanden kunnen vervroegd worden gevaccineerd met het MBR-vaccin, indien ze op vakantie gaan naar een land met een mazelenuitbraak. Dit biedt echter nog geen volledige bescherming. Na deze vaccinatie heeft je kind later, na de leeftijd van 12 maanden, alsnog de twee standaard MBR-vaccinaties nodig. Vervoegd vaccineren is enkel op advies van de behandelende arts en wordt niet standaard aanbevolen.
Kostprijs
Deze vaccins zijn gratis voor kinderen en jongeren tot 18 jaar.
- De vaccins zijn gratis als Kind en Gezin of CLB (Centrum Leerlingenbegeleiding) ze toedient.
- De vaccins zijn ook gratis als je arts ze voor jou of je kind bestelt. Je betaalt dan mogelijks voor de consultatie.
Niet gratis:
- Koop je het vaccin zelf bij de apotheker? Dan kan de Vlaamse overheid de kosten niet terugbetalen en is het vaccin dus niet gratis.
- Een vervroegde MBR-vaccinatie tussen 6 en 12 maanden, op vraag van de ouders, is ook niet gratis.
Basisvaccinatieschema
(Opent in nieuw venster)Behandeling
Er bestaat geen specifieke behandeling tegen bof. Je kan enkel de symptomen verzachten:
- Gebruik pijnstillers om pijn en koorts te verminderen.
- Eet vloeibaar voedsel en drink voldoende.
- Rust uit.
Meestal verdwijnen de klachten binnen 1 à 2 weken.
Informatie voor zorgprofessionals
Gevalsdefinitie
Bof, of parotitis epidemica, was van 16 juni 2012 tot 31 oktober 2013 een tijdelijk meldingsplichtige infectieziekte. De gevalsdefinitie en laboratoriumcriteria werden gebruikt voor het bepalen of een melding al dan niet meegenomen werd in de cijfergegevens.
| Mogelijk | Een persoon met klinische symptomen van bof. |
|---|---|
| Waarschijnlijk | Een patiënt met een verdacht beeld en die epidemiologisch gelinkt is aan een bewezen geval. |
| Bevestigd | Een klinisch compatibel geval met laboratoriumconfirmatie. |
Laboratoriumcriteria
Bevestigd na
- aantonen van bofvirus door kweek of PCR
- of isolatie van bof IgM antistoffen in serum of speeksel
- of aantonen bof specifieke IgG antistoffen in serum of speeksel (4-voudige titerstijging)