Participatief traject gezonde leefomgevingskwaliteit

Van 15 september tot 12 oktober 2026 loopt er vanuit het Departement Zorg een bevraging van Vlaamse organisaties voor de opmaak van een streefconcept gezonde leefomgevingskwaliteit. 

In deze bevraging focussen we op leefomgevingskwaliteit: wat maakt een leefomgeving gezond? Er is al heel wat wetenschappelijke kennis over beschikbaar, maar minstens even belangrijk is de maatschappelijke blik. De input van de bevraging bepaalt mee welke prioriteiten straks het beleid sturen.  

Hieronder vindt u meer informatie over: 

• Waarom we deze bevraging doen 

• Hoe we te werk gaan 

• Vanuit welk perspectief we kijken naar een gezonde leefomgeving en 

• Wie de bevraging kan invullen 

_{U neemt deze informatie best door voor u de bevraging invult.}  

_{We schatten de invultijd op 10 minuten.}

In 2023 riep de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) op om sneller werk te maken van de drievoudige planetaire crisis: milieuvervuiling, klimaatontwrichting en verlies aan biodiversiteit. Deze drie problemen zijn nauw met elkaar verbonden en hebben een ongeziene impact op ons leven. Iedereen heeft recht op een schone, gezonde en duurzame leefomgeving, nu en in de toekomst. 

Vlaanderen biedt daarop een antwoord met de Gezondheidsdoelstelling Milieugezondheidszorg, die in 2024 werd goedgekeurd door de Vlaamse Regering en het Vlaams Parlement. Deze doelstelling stelt dat er tegen 2030 een gunstige tendens moet zijn in de milieugerelateerde ziektelast van de Vlaming. 

Volgens ramingen van de WHO is in Europa één op de acht sterfgevallen te wijten aan milieuvervuiling. Veel van die sterfgevallen kunnen we voorkomen door onze leefomgeving gezonder te maken. Maar een gezonde leefomgeving doet meer dan gezondheidsschade voorkomen: ze helpt mensen ook actief om gezonder te worden. 

Vlaanderen werkt aan een streefconcept gezonde leefomgevingskwaliteit: een gedeeld beeld van wat een buurt gezond maakt, dat straks als kader dient voor beleid bij Vlaanderen, de provincies, en de steden en gemeenten. Zo'n streefconcept heeft meer impact als het breed maatschappelijk gedragen wordt. 

Er bestaat al veel wetenschappelijke kennis over wat een gezonde leefomgeving maakt. Maar om tot een streefconcept te komen dat ook echt maatschappelijk gedragen wordt, is meer nodig dan wetenschap alleen. 

Voor dit traject werd een Vlaams Coördinatieteam samengesteld. Dit team beslist welke onderdelen van een gezonde leefomgeving belangrijk zijn, en dat op het niveau van de wijk: dicht bij waar mensen wonen, spelen en werken. Zo kan straks elk bestuur met het streefconcept aan de slag: Vlaanderen, provincies, steden en gemeenten. 

Het Vlaams Coördinatieteam telt 17 organisaties met uiteenlopende achtergronden: overheid, middenveld en bedrijfsleven. Samen vertegenwoordigen zij drie invalshoeken: mens, economie en omgeving. 

Omdat we niet iedereen rond de tafel kunnen uitnodigen, organiseren we deze brede bevraging, zodat nog veel meer partijen hun mening kunnen geven. Dit geeft ons een completer beeld van wat er leeft rond gezonde leefomgevingskwaliteit. 

De keuzes van het Vlaams Coördinatieteam moeten bovendien wetenschappelijk kloppen. Daarom worden zij bijgestaan door experten van de Partnerorganisatie Milieugezondheid.  

Het Vlaams Coördinatieteam beslist dus zowel op basis van wetenschap als op basis van deze brede bevraging. Vandaar het belang van uw deelname, vanuit uw functie en expertise binnen uw organisatie. 

In de bevraging peilen we specifiek naar determinanten van een gezonde leefomgeving: factoren die onze gezondheid positief of negatief kunnen beïnvloeden. Er bestaan verschillende soorten determinanten: biologische factoren, gezondheidszorg, leefstijl en omgeving. Dit project focust specifiek op de omgevingsgerelateerde determinanten. 

Op basis van wetenschappelijke literatuur en bestaande instrumenten kwamen we tot een lijst van 20 determinanten. Het gaat zowel om determinanten die onze gezondheid beschermen, bijvoorbeeld tegen schadelijke blootstellingen, als om determinanten die de gezondheid bevorderen, bijvoorbeeld kenmerken van de omgeving die gezond gedrag ondersteunen of bijdragen aan welzijn. 

_{Op de lijst zijn de determinanten gegroepeerd in gekleurde blokken. Binnen elk blok zijn determinanten samengebracht die inhoudelijk samenhangen; de kleuren maken die samenhang en de verschillende thema's zichtbaar.} 

We richten ons met deze bevraging naar professionele stakeholders en organisaties.  

Beantwoord de vragen steeds vanuit uw eigen functie en expertise. Organisaties kunnen verschillende teams of afdelingen hebben die elk vanuit een andere invalshoek naar een gezonde leefomgeving kijken. Wij zijn geïnteresseerd in de verschillende perspectieven die leven bij organisaties. Deel ze dus zeker met uw collega’s.