Gezonde Publieke ruimte

Een gezonde publieke ruimte is meer dan enkel een goede luchtkwaliteit en een goed geluidsklimaat. Via een bouwshift en inzetten op duurzame mobiliteit en natuur wordt het een omgeving met beweegvriendelijke en klimaatbestendige woonkernen met een goede leefomgevingskwaliteit.

De planning en inrichting van de publieke ruimte heeft een belangrijke invloed op onze gezondheid. Team milieugezondheidszorg streeft vooral naar een gezonde luchtkwaliteit, een aangenaam geluidslandschap, duurzame mobiliteit door actieve verplaatsingen en hittebestendige woonkernen. 

Die thema’s zijn ook opgenomen in de Gezondheidsdoelstelling Milieugezondheidszorg, die op 30 april 2024 is goedgekeurd in het Vlaams parlement. Daarin staat onder meer: “Tegen 2030 streven we naar een gezonde leefomgevingskwaliteit in Vlaanderen; we streven naar de geluids- en luchtkwaliteitsdoelstellingen van de Wereldgezondheidsorganisatie en de groenregel 3/30/300.”

Daarnaast nemen we vanuit team Gezonde Publieke Ruimte ook andere gezondheidsaspecten mee in de integrale kijk op een gezonde publieke ruimte. Maar dan enkel die deelaspecten die een duidelijke link hebben met gezonde publieke ruimte, dus daar waar er win-wins te vinden zijn. Het gaat over de onderwerpen:  beweegvriendelijkheid, mentaal en sociaal welbevinden en toegang tot gezonde voeding.
Wil je bredere info over deze aspecten buiten het domein van publieke ruimte dan verwijzen we door naar de website van Gezond Leven als partner binnen de PO VBSO (Partnerorganisatie voor gezonde voeding, voldoende beweging, beperken van sedentair gedrag en ondervoeding bij ouderen). 

We staan voor een aantal uitdagingen zoals luchtverontreiniging, lawaaihinder, klimaatveranderingen, uitputting van grondstoffen, ruimte-inname, enzovoort. De wereldgezondheidsorganisatie spreekt van een drievoudige crisis, een ‘triple crisis’: klimaatverandering, milieuvervuiling en biodiversiteitsverlies zijn drie crisissen die op elkaar ingrijpen en een nooit eerder geziene en snelle impact hebben op ons leven, die ganse ecosystemen bedreigen, en daarmee ook onze gezondheid en ons welbevinden, zelfs over generaties heen. Willen we ervoor zorgen dat het hier nog leefbaar en aangenaam blijft, dan zullen we enkele moeilijke maar belangrijke keuzes moeten maken. We gaan voor een bouwshift die het pad verlaat van de versnipperde bebouwing die Vlaanderen zo typeert en volop inzet op kernversterking. We dringen verdere bodemverharding terug, beperken de autoafhankelijkheid, het autogebruik en het autobezit en bouwen zo aan een milieuvriendelijke en klimaatbestendige ruimtelijke structuur, om de leefbaarheid in Vlaanderen ook in de toekomst verder te waarborgen en te verhogen.

Kijken we naar de definitie van gezondheid zoals geformuleerd door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), namelijk 'Een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welzijn en niet slechts de afwezigheid van ziekte of andere lichamelijke gebreken', dan is het duidelijk dat we naast ziektevermindering ook moeten inzetten op gezondheidsbevordering en dit voor zowel lichamelijk, geestelijk als maatschappelijk welbevinden.

Inzetten op een gezonde publieke ruimte kan een meervoudige gezondheidswinst opleveren: een modal shift van gemotoriseerd verkeer naar actieve verplaatsingen te voet of met de fiets zorgt mee voor een verbetering van de lucht- en geluidskwaliteit. Dit heeft positieve effecten op onze gezondheid, onder meer op hart- en vaatziekten. Klimaatbestendigere woonkernen zijn gezonder en aangenamer door de verkoelende effecten van een groen-blauwe dooradering, ze dringen mogelijke drinkwatertekorten terug en beperken tevens wateroverlast door een betere inzet op waterbuffering. In een gezonde publieke ruimte is er oog voor plaatsen waar we stilte, rust en verkoeling kunnen opzoeken, maar ook voor plaatsen waar er ruimte is voor ontmoeting, vrije tijd en sport. Meer actieve verplaatsingen helpen de obesitasepidemie in te dijken, verminderen het risico op kanker en dragen bij tot het algemeen welbevinden. Dit alles is belangrijk voor zowel geestelijke als lichamelijke gezondheid.

In het concept van een gezonde publieke ruimte worden thema’s zoals beweging, mobiliteit, luchtkwaliteit, geluid, lichamelijke en mentale gezondheid, klimaatfactoren, voeding, … en ruimtelijke planning op een integrale wijze benaderd in het beleid.
Effectief werken aan een betere gezondheid vereist dus de inzet van verschillende beleidsdomeinen en hier maken we graag werk van, zowel op Vlaams als op lokaal niveau. Deze gezondheidsboodschap dragen wij uit naar andere Vlaamse beleidsdomeinen, naar intermediairs en naar lokale besturen. Naar deze laatste doelgroepen richten wij ons via de medisch milieukundigen van de Gezondheidsmakers. Het Departement Zorg ondersteunt de Gezondheidsmakers door hen de nodige kennis, tools en skills aan te reiken. We gaan op zoek naar samenwerkingsverbanden om win-wins te realiseren.
 

• We sensibiliseren intermediairs en gemeentes via de Gezondheidsmakers;
   
• We maken materialen voor de Gezondheidsmakers;
   
• We geven advies in de  milieu-effectrapportrapportage over het thema, dit kan bv. gaan over grotere woonprojecten zowel nieuwbouw als reconversie, ruimtelijke plannen, (her)aanleg van wegen, stadsontwikkeling, herinrichting van stationsomgevingen, …;
   
• We blijven up-to-date met de huidige literatuur en stellen indien nodig visie en materialen bij. We doen indien nodig beroep op onze Partnerorganisatie Milieugezondheidszorg die ons wetenschappelijk bijstaat;
   
• We zetelen in stuurgroepen van studies en onderzoeken;
   
• We faciliteren het ondersteuningsplatform gezonde publieke ruimte waar we met andere beleidsdomeinen binnen de Vlaamse overheid informatie uitwisselen en naar win-wins zoeken in onze werking naar lokale besturen; 

• We subsidiëren twee preventiemedewerkers gezonde publieke ruimte bij de logo’s;

  
   

Departement zorg is ambassadeur van het Infopunt Publieke Ruimte; in hun databank publieke ruimte kan je goede voorbeelden van projecten in de publiek ruimte raadplegen.