Uv-straling
Wat is uv-straling
De zon zendt verschillende soorten straling uit, waarvan zichtbaar licht (zonlicht) en ultraviolette (uv) straling het meest bekend zijn. Zichtbaar licht is het deel van het zonlicht dat we met onze ogen kunnen waarnemen en dat zorgt voor verlichting en kleur. Uv-straling daarentegen is onzichtbaar voor het menselijk oog en heeft een kortere golflengte en meer energie. De stralingsintensiteit van uv-straling in onze omgeving varieert sterk in de tijd en ruimte. Wanneer de zon hoger staat (bijvoorbeeld rond de middag of in de zomer), is uv-straling sterker. De ozonlaag maar ook wolken en stofdeeltjes in de lucht (aërosolen) houden uv-straling tegen. Het aardoppervlak en andere oppervlakken kunnen straling terugkaatsen, dit gebeurt vooral bij licht gekleurde oppervlakken.
De sterkte van de uv-straling van de zon (uv-stralingsintensiteit) wordt weergegeven met de uv-index. Het KMI is verantwoordelijk voor het registreren en bijhouden van de uv-index. De hoogste uv-index ooit gemeten in België is 9,1.
Uv-straling en gezondheid
Zonlicht is belangrijk voor de mens. Het helpt om het slaap-waakritme (biologische klok) te regelen en maakt ons gelukkiger. We gaan ook vaker naar buiten als de zon schijnt, wat leidt tot meer beweging, wat ook weer goed is voor onze gezondheid. Onze huid produceert vitamine D wanneer ze wordt blootgesteld aan uv-straling. Vitamine D is nodig voor sterke tanden, botten en spieren, en ondersteunt ons afweersysteem, waardoor we minder snel ziek worden. Maar blootstelling aan uv-straling van de zon kan ook schadelijk zijn voor de gezondheid. Vanaf een uv-index 3 is de uv-straling sterk genoeg om gezondheidsschade te veroorzaken.
Uv-straling beschadigt de huid. Hoewel de huid meestal vanzelf herstelt, gebeurt dit niet altijd volledig. Hoe vaker en ernstiger de huid verbrandt, hoe groter de kans op onherstelbare schade.
Op korte termijn leidt blootstelling aan uv-straling tot zonnebrand en veroudering van de huid. Matige en zware zonnebrand komt de laatste jaren vaker voor, buitenwerkers lopen een groot risico.
Op lange termijn is blootstelling aan uv-straling de belangrijkste oorzaak van huidkanker waarvan het melanoom de gevaarlijkste vorm is. Na blootstelling kunnen er tientallen jaren overheen gaan voordat huidkanker vastgesteld wordt. Het aantal gevallen van huidkanker neemt jaar na jaar sterk toe. Dit komt door een groeiende en verouderende bevolking, hoewel huidkanker ook op jonge leeftijd kan voorkomen. Daarnaast zijn er andere factoren die de toename kunnen verklaren zoals meer blootstelling is aan uv-straling, maar ook meer diagnoses door een toename in screening, … Het aantal sterfgevallen door huidkanker vertoont een licht stijgende trend in de loop van de jaren, deze stijging kan verklaard worden door demografische factoren (groei en vergrijzing van de bevolking), evoluties in de behandeling van huidkanker en vroegtijdige detectie zorgen voor een lager risico op sterfte.
Blootstelling aan uv-straling vergroot ook de kans op oogaandoeningen zoals cataract (staar).
Het is dus van belang om een evenwicht te vinden tussen de voor- en nadelen van zonlicht en uv-straling.
Uv-straling en gezondheidseffecten in een veranderend klimaat
Klimaatverandering heeft zowel een impact op de uv-stralingsintensiteit op aarde, als op het menselijk gedrag hetgeen de uiteindelijke blootstelling aan uv-straling bepaalt.
In de loop van de afgelopen jaren nam het aantal dagen met maximale uv-index van minstens 3 duidelijk toe, alsook de gemiddelde maximale uv-index op dagen met een uv-index van minstens 3. De periode van het jaar waarin deze dagen optreden loopt typisch van eind maart tot eind september, deze periode wordt ook langer en langer.
De sterkte van uv-straling van de zon op aarde hangt af van de hoeveelheid wolken en aërosolen in de luchten ook van de dikte van de ozonlaag. Klimaatverandering kan beide beïnvloeden, maar in Vlaanderen is het vooral de afname van bewolking en aërosolen in de lucht die zal zorgen voor een verdere toename van de uv-stralingsintensiteit
Meer zonnige en warme dagen in de toekomst kunnen leiden tot meer uv-blootstelling omdat mensen vaker buiten zijn, maar dit hangt ook af van ons gedrag. Zo blijven mensen op hete dagen misschien vaak binnen of in de schaduw, wat de uv-blootstelling kan verminderen.
Modelberekeningen voor 2050 tonen een verdere toename in het voorkomen van verschillende types van huidkanker.
Hoe gezondheidsproblemen van uv-straling vermijden?
Vanaf een uv-index 3 wordt aanbevolen om maatregelen te nemen om gezondheidsschade te beperken. Zeker kinderen en jongeren moeten goed beschermd worden omdat ze een dunnere en meer kwetsbare huid hebben. Mensen die tijdens hun kindertijd of jeugd regelmatig verbranden, hebben een grotere kans om op latere leeftijd huidkanker te ontwikkelen.
Bij een uv-index van 3 of meer volg je best volgende tips:
Zoek tussen 12u en 16u de schaduw op.
Draag kleren, een hoed en een zonnebril.
Smeer je om de 2 uur in met zonnecrème (minstens factor 30, beter factor 50).
Maatregelen in de omgeving kunnen uv-stralingsintensiteit beperken, zoals vb. het creëren van schaduwplekken (bij voorkeur door vergroening zodat ook hittestress vermindert) of het gebruik van licht gekleurde oppervlakken en structuren die de terugkaatsing van uv-straling verminderen.
Cijfers en tools
Indicatoren
Rapporten
Gezondheidsimpact van blootstelling aan uv-straling in Vlaanderen: huidige toestand en projectie 2050
Dit rapport is een realisatie van de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO), partner in de Partnerorganisatie Milieugezondheidszorg van Departement Zorg.
Campagnes
Extra informatie
(Opent in nieuw venster)
Communicatiemateriaal en pedagogische tools
(Opent in nieuw venster)