MGAG Hoboken
Een milieugezondheidskundig aandachtsgebied (MGAG) is een specifiek afgebakende zone waar omgevingsfactoren, zoals schadelijke stoffen afkomstig van industriële activiteiten, een verhoogd gezondheidsrisico vormen voor inwoners.
Waarom is Hoboken een milieugezondheidskundig aandachtsgebied?
Sinds de vorige eeuw is er in Hoboken, Hemiksem en Kruibeke een vervuiling van metalen door de aanwezigheid van industrie. Die vervuiling is in de loop van de jaren wel gedaald door inspanning van Umicore, maar de omwonenden hebben meer lood en arseen in hun bloed dan elders in Vlaanderen.
Sinds de jaren 70 worden er halfjaarlijkse vingerprikonderzoeken bij kinderen van 1-12 jaar gedaan. In 2023 werd het onderzoeksgebied uitgebreid. Lood wordt in het bloed gemeten om de vervuiling ten gevolge van metalen op te volgen. De resultaten worden op de Werkgroep Milieu & Gezondheid besproken.
Zijn er gevolgen voor de gezondheid van omwonenden?
Door inademing van arseen, cadmium, chroom, nikkel, mangaan en lood zijn effecten op de nieren en het zenuwstelsel mogelijk door blootstelling aan de combinatie van deze stoffen in de omgeving van Hoboken.
Gezondheidskundig is het nodig om de uitstoot van arseen, cadmium, chroom totaal, chroom6+ en nikkel te verminderen om een daling van het extra risico op longkanker te bereiken volgens het zo laag als redelijkerwijze haalbaar principe (ALARA: As Low As Reasonably Achievable).
In Hoboken staan enkele luchtmeetposten van Vlaamse Milieumaatschappij om de luchtkwaliteit van zowel metalen als van dioxines en PCB’s op te volgen. Om de 3 jaar wordt door het Departement Zorg een gezondheidskundig rapport opgemaakt om de invloed op de gezondheid in te schatten.
Welke acties gebeuren reeds in Hoboken?
De concentraties in de woonwijken zijn gedaald, maar omwonenden nemen via inademing, via hand-mondcontact van stofpartikels of door eten van zelfgeteelde groenten nog steeds metalen op. Blijvende inspanningen zijn nodig.
Het Departement Zorg heeft met Umicore een overeenkomst om de omwonenden te ondersteunen:
- Er is een preventiewerker die de mensen informeert over de uitstoot van metalen, de effecten op gezondheid, welke ondersteuningsmaatregelen er zijn, welke tips ze kunnen volgen,… .
- Elk halfjaar worden vingerprikonderzoeken uitgevoerd bij kinderen om de situatie op te volgen en hun ouders gericht te adviseren.
- Zorgondersteuning: voor kinderen die extra zorg nodig hebben, kan een aanvraag ingediend worden om persoonlijke kosten van een logopedist, psycholoog of een kinesist terug te krijgen.
Preventieve maatregelen om blootstelling te verminderen blijven belangrijk.
Gezond tuinieren
Vragen?
Welke studies zijn beschikbaar?
Blootstellingsonderzoek 2023-2024
In 2023 werden bloed- en urinestalen genomen bij de 200 jongeren in Hoboken, Hemiksem en Kruibeke en bij enkele jongeren werden ook milieustalen genomen om na te gaan of er een verschil is ten opzichte van Vlaanderen en wat de relatie is tussen de omgevingsmetingen én de lichaamsmetingen. De resultaten werden eind november 2024 bekendgemaakt.
Samenvattend:
De gemiddelde concentratie van lood in bloed was in HBM Hoboken significant hoger (13%) dan in de Vlaamse referentiegroep. Lood in bloed vertoonde een sterk verband met milieubronnen (lucht en stof), met de afstand tot Umicore, met de windrichting en met levensstijlfactoren (hygiëne).
De gemiddelde blootstelling aan cadmium is significant lager dan in Vlaanderen, maar zowel in Vlaanderen als in HBM Hoboken overschrijdt 1 op 3 jongeren de toetsingswaarde.
Voor arseen wordt gemiddeld een significant verhoogde urinaire concentratie geobserveerd voor één vorm (DMA). De overige arseen species (As(III), MMA en TRA) vertonen een gelijkaardige nietsignificante trend. Zowel in HBM Hoboken als in Vlaanderen heeft 1 op 3 jongeren een meetwaarde boven de toetsingswaarde.
Voor arseen en cadmium zijn de verbanden tussen gehalten in het milieu en in het lichaam veel minder sterk. Een significant verband werd enkel waargenomen in huisstof en in omgevingslucht.
Blootstelling aan lood, arseen en cadmium heeft een negatieve impact op de gezondheid. Dit geldt voor de studiegroep HBM Hoboken én ook voor algemeen Vlaanderen. In vergelijking met de Vlaamse referentiegroep worden bij jongeren die wonen rond de site Umicore subtiele veranderingen in het lichaam opgemeten die in verband gebracht kunnen worden met hogere blootstelling aan lood en/of arseen.
Op basis van de resultaten van het blootstellingsonderzoek werden de lopende beleidsinitiatieven en acties bijgestuurd. In dit rapport staan concrete acties/maatregelen van de Vlaamse en lokale overheden alsook aanbevelingen tot onderzoek om verder mee aan de slag te gaan.
Humane biomonitoring
Kankeronderzoek 2025
In het studiegebied van het blootstellingsonderzoek zijn cijfers (2008-2022) opgevraagd bij Stichting Kankerregister voor kankertypes, die mogelijk door metalen veroorzaakt kunnen worden. Deze cijfers zijn uitvoerig besproken in een rapport (juni 2025).
- In het studiegebied Hoboken-Hemiksem-Kruibeke, maar ook in de gemeente Antwerpen, was het risico op longkanker bij mannen en vrouwen en het risico op maagkanker bij mannen significant hoger in vergelijking met Vlaanderen.
- Het risico op prostaatkanker in het studiegebied en in de gemeente Antwerpen was significant lager in vergelijking met Vlaanderen.
- Het risico op andere kankers, die mogelijk door metalen kunnen veroorzaakt worden, was niet significant verhoogd in het studiegebied t.o.v. Vlaanderen.
Deze cijfers weerspiegelen risico’s van blootstelling van tientallen jaren geleden. De oorzaken van de meeste kankers zijn multifactorieel; verschillende factoren bepalen of iemand al dan niet kanker krijgt. De meeste longkankers worden veroorzaakt door roken. Blootstelling aan metalen, fijn stof en asbest (werkgerelateerd) in het verleden kan het risico op longkanker nog vergroten.
Periodieke gezondheidskundige inschattingen
Om de drie jaar wordt er een volksgezondheidskundige inschatting gemaakt aan de hand van de meetresultaten van de Vlaamse Milieumaatschappij. Op die manier wordt de impact van de luchtconcentraties op de gezondheid ingeschat.
Documentatie samenwerkingsovereenkomst Umicore
Eind 2025 werd de derde samenwerkingsovereenkomst ondertekend voor de periode 2026-2028. De eerste samenwerkingsovereenkomst liep van 1 september 2019 tot 31 december 2022 en de vorige overeenkomst tot eind 2025