Legionella in andere installaties

Koeltorens zijn systemen die warmte van een proces afvoeren naar de omgeving. Hierbij wordt water in contact gebracht met lucht, waardoor aerosolen kunnen ontstaan. Deze natte koeltorens worden gebruikt in de industrie en voor airconditioning van grote gebouwen. Koeltorens kunnen groot en zichtbaar zijn, maar ook klein en onopvallend. Wereldwijd zijn ze vaak betrokken bij grote legionella-uitbraken.

Het Legionellabesluit beschrijft specifieke maatregelen voor koeltorens, met onderscheid tussen types:

• Natuurlijke of geforceerde trek
• Gebruik van oppervlaktewater of niet

Voor elke koeltoren moet een legionellabeheersplan worden opgesteld, met daarin contactgegevens van de verantwoordelijke, een technische beschrijving van het koeltorencircuit, risicoanalyse en preventiemaatregelen. Ook zijn exploitanten verplicht om hun koeltoren te melden via een meldformulier. Dit is van belang om bij een uitbraak de bron snel te kunnen vinden.

Deze leidraadpdf bestand1.2mb helpt in het opstellen van een legionellabeheersplan voor koeltorens.

In het kader van het Legionellabesluit is het verplicht om als exploitant een inrichting met een koeltoren te melden.

Er zijn drempelwaarden vastgelegd om de legionella-analyseresultaten te interpreteren en op te volgen. Bij overschrijding van deze waarden zijn verschillende acties vereist. Meldingen aan het Departement Zorg gebeuren via legionella@vlaanderen.be.

Minimale opvolging (1 juni - 15 oktober)

• Continu temperatuurmonitoring
• Minstens twee waterstalen in de aanvoerleiding:
  • Eerste staal: na 14 dagen met oppervlaktewatertemperatuur >20°C (uiterlijk voor 15 juli)
  • Tweede staal: in het midden van de resterende periode

Interpretatie van de drempelwaarden

De analyseresultaten en drempelwaarden worden steeds uitgedrukt in kolonievormende eenheden per liter, wat wordt afgekort als KVE/l.
 

Minimale opvolging (1 juni - 15 oktober)

• Continu temperatuurmonitoring
• Minstens twee waterstalen in de aanvoerleiding:
  • Eerste staal: na 14 dagen met oppervlaktewatertemperatuur >20°C (uiterlijk voor 15 juli)
  • Tweede staal: in het midden van de resterende periode

Interpretatie van de drempelwaarden

Minimale opvolging

• Jaarlijks onderhoud
• Minstens twee stalen per jaar:
  • Continu werkende systemen:
    • Eerste staal: tussen 1 april en 31 mei
    • Tweede staal: tussen 15 juli en 15 september
  • Niet continu werkende systemen:
    • Eerste staal: binnen twee weken na opstart
    • Tweede staal: midden in de bedrijfsperiode

Interpretatie van de drempelwaarden

Biologische afvalwaterzuiveringsinstallaties (AWZI’s) maken gebruik van micro-organismen om afvalwater te zuiveren. Uit recent onderzoek in Vlaanderen blijkt dat in deze installaties legionellabacteriën aanwezig kunnen zijn in de waterfase.

Door de hoge organische belasting van het afvalwater zijn dit omstandigheden waarin de groei van Legionella niet volledig te vermijden is. De focus ligt daarom op het beheersen van risico’s, eerder dan op het elimineren van de bacterie.

Tijdens het zuiveringsproces kunnen aerosolen (kleine waterdruppels) ontstaan die Legionella bevatten en zich via de lucht verspreiden. Dit kan een risico vormen voor werknemers en mogelijk ook voor omwonenden.

Aanwezigheid van Legionella in AWZI’s

Onderzoek toont aan dat:

• legionellaconcentraties in het afvalwater kunnen oplopen tot meer dan log 6 kve/l, met sterke fluctuaties
• verschillende soorten Legionella aanwezig kunnen zijn

Verspreiding via aerosolen

Legionella kan vanuit het water in de lucht terechtkomen via aerosolen. De mate waarin dit gebeurt, hangt sterk af van:

• het type beluchtingssysteem
• de configuratie van de installatie
• lokale omgevingsfactoren (bv. wind, luchtvochtigheid)

Aerosolvorming treedt voornamelijk op tijdens de beluchting van het afvalwater.

Legionella in de lucht

Bij hoge concentraties in het water (vanaf log 6 kve/l) kan Legionella ook in de lucht worden aangetoond. De gemeten concentraties in de lucht rond AWZI’s zijn doorgaans laag en sterk afhankelijk van meetomstandigheden en lokale omgevingsfactoren.

Belangrijke inzichten uit het onderzoek:

• Het grootste deel van de gemeten deeltjes in de lucht te klein is om Legionella te bevatten. Dit betekent dat aerosolvorming niet automatisch leidt tot een hoog besmettingsrisico, maar wel een belangrijke factor blijft in de risicoanalyse.
• Optimaliseren van het beluchtingssysteem heeft een groot effect. Bellenbeluchting is de voorkeursoptie bij nieuwe installaties of renovaties.

Risico voor werknemers en omgeving

Verspreiding naar de omgeving kan niet volledig worden uitgesloten, maar blijft moeilijk exact te kwantificeren. Daarnaast tonen metingen aan dat aerosolen ook andere micro-organismen (log 3–4 kve/l) en mogelijk chemische componenten bevatten, wat het belang van bescherming versterkt.

Voor werknemers geldt dat blootstelling kan gebeuren via inademing of via contact met ogen en huid.

Aanbevolen preventiemaatregelen:

• dragen van ademhalingsbescherming (bv. FFP3-masker)
• gebruik van oogbescherming
• sensibilisering en opleiding van medewerkers

Een installatie specifieke risicoanalyse is essentieel om het restrisico te beoordelen en gepaste maatregelen te bepalen. Elke installatie is anders, waardoor een aanpak op maat noodzakelijk is. Het systematisch meten en opvolgen van Legionella in het water is een essentieel onderdeel van de risicoanalyse.

Wetgeving en aanpak

Momenteel vallen AWZI’s niet onder specifieke legionellawetgeving. In afwachting van verdere regelgeving wordt aanbevolen dat exploitanten proactief een risicoanalyse uitvoeren en passende maatregelen implementeren.

Meer informatie over het onderzoek