Naar een gemeenschappelijk overheidskader voor CAR en CGG

Het gezamenlijk traject van CAR en CGG past in de ambitie om personen met een vermoeden van, een ernstig risico op of een vastgestelde ernstige psychische zorgnood zo snel mogelijk gepaste en kwaliteitsvolle gespecialiseerde diagnostiek en behandeling te bieden. Dit gebeurt wanneer hier vraag naar is en geïntegreerd binnen een breed welzijns- en gezondheidslandschap. Dit zal ervoor zorgen dat deze personen maximaal de kans krijgen om te ontwikkelen en het hoogst mogelijke niveau van mentale gezondheid en welbevinden kunnen bereiken binnen hun eigen leefomgeving.  

Een gemeenschappelijk overheidskader voor de CAR en CGG: wat? 

In dit traject wil Vlaanderen het ambulante gespecialiseerde aanbod van de CAR en de CGG omschrijven en inschrijven in de logica van functies en zorgniveaus, te realiseren binnen geestelijke gezondheidsnetwerken, zoals beschreven in het decreet GG.

Het gaat hierbij om twee sectoren (CAR en CGG) die op ambulante wijze gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg aanbieden. In het bijzonder ligt hun focus op het uitvoeren van de functies gespecialiseerde diagnostiek en gespecialiseerde behandeling (naast ook gespecialiseerde vroegdetectie, - interventie en rehabilitatie). Andere opdrachten en functies die door de CAR en CGG momenteel worden uitgevoerd worden binnen dit traject niet meegenomen, maar krijgen in de loop van het traject de gepaste plaats. Meer specifiek werken in beide sectoren verschillende disciplines en expertises samen binnen multidisciplinaire teams. Op die manier kunnen ze een kwaliteitsvol zorgaanbod mogelijk maken voor een divers scala aan ernstige zorgnoden, voor mensen van alle leeftijden. Het aanbod van de CAR en CGG is verspreid over Vlaanderen en Brussel, al ontbreekt op heden – zeker voor de CAR - een evenwichtige spreiding. 

Het gezamenlijk overheidskader heeft als doel om de erkenning, financiering en regelgeving af te stemmen voor wat nu twee aparte sectoren zijn, om op die manier te komen tot correcte en kwaliteitsvolle gespecialiseerde zorg op het juiste moment, aan het juiste bedrag.  Dit is een eerste van vele stappen in de uitvoering van het decreet GG, zoals hierboven beschreven staat. Specifiek verleende de Vlaamse Regering op 17 mei 2024 haar goedkeuring aan de visienota met betrekking tot dit gedeeld overheidskader, gebaseerd op het decreet GG.  Hierin wordt het GG-aanbod m.b.t. gespecialiseerde diagnostiek (functie D), gespecialiseerde behandeling (functie E) en uitwisseling en samen inzetten van expertise binnen en buiten de gezondheidszorg (functie G) binnen het nieuwe overheidskader gedefinieerd, waardoor de sectoren, (maar eventueel ook andere actoren) zich kunnen organiseren op zowel de individuele zorgvragen als de populatienoden.  Volgende topics zijn reeds bepaald:  

• De doelgroep van dit nieuwe overheidskader betreft personen die vanuit hun gedrag of functioneren (1) een ernstig risico op; (2)  het vermoeden hebben van; of (3) een vastgestelde ernstige psychische zorgnood hebben.  Ernstig wil zeggen dat dit gevolgen heeft voor meerdere domeinen van het functioneren van de gebruiker zoals opleiding/onderwijs volgen, werken, wonen, vrijetijdsbesteding, relaties en fysieke gezondheid. Deze doelgroep bestaat uit twee deelpopulaties: kinderen en jongeren (0 t.e.m. 23 jaar) en volwassenen en ouderen (+ 60 jaar);
• Het aanbod is gespecialiseerd en zowel individu- als populatiegericht en wordt omschreven als ‘kwaliteitsvolle zorg voor de geestelijke gezondheid van zorggebruikers en hun context die geïntegreerd en doorheen hun hele levensloop kan worden aangeboden’.  Het zorgaanbod is toegankelijk, herstel- en/of ontwikkelingsgericht en vertrekt vanuit een krachtgerichte benadering van de persoon; 
• De financiering van de functies D, E en G voor de boven beschreven doelgroep wordt gebaseerd op de principes van de Vlaamse Sociale Bescherming (VSB). Er zal hierbij gewerkt worden met een gemengde financiering op basis van een vaste –en prestatiefinanciering.  De financiering wordt opgesplitst in een vergoeding voor organisatiegebonden en zorggebonden kosten (meer info: zie financieringsmodel).

Andere nog niet belichte topics zullen binnen een gemeenschappelijk kader nog moeten vorm krijgen zoals:  

• de werkgebieden (in functie van toegankelijkheid van zorg): zodat samen verantwoordelijkheid kan worden opgenomen om het beschikbare zorgaanbod maximaal af te stemmen op de noden van de populatie en keuzes kunnen worden gemaakt in het aanbod in functie van die noden; 
•  monitoring en het bijeenbrengen van registratiewijzen zodat voorgaande punten kunnen worden geëvalueerd en bijgestuurd.  

Samengevat: Een gemeenschappelijk overheidskader bundelt de specifieke en complementaire expertise van de CAR en CGG in het gespecialiseerde, ambulante zorgaanbod. Door de erkenning, regelgeving, registratie, financiering… op elkaar af te stemmen, kan het ambulante aanbod meer flexibel evolueren in afstemming met andere actoren, in functie van de geestelijke gezondheidsnoden van de populatie en in functie van de individuele zorgtrajecten in een bepaalde regio. Want versnippering in organisatie en complexiteit in regelgeving en aansturing bemoeilijken:

• de integratie van de zorg rond de persoon;
• het afstemmen van het aanbod op de noden op populatieniveau;
• de continue en noodzakelijke innovatie. 

Daarenboven, het zal eenvoudiger worden voor een CAR en CGG om toenadering te zoeken tot elkaar, niet alleen op zorginhoudelijk, maar ook organisatorisch (personeelsbeleid, strategisch management, kwaliteitsbeleid, juridisch, …) vlak. Dat bepaalde CAR en CGG op termijn overgaan tot een verregaande integratie van hun werking is dus een mogelijk gevolg van dit traject, maar niet de doelstelling of motivatie. 

Een gemeenschappelijk overheidskader voor de CAR en CGG: wie is hierin betrokken?

Een stuurgroep, voorgezeten door het het Departement Zorg, met vertegenwoordiging van de CAR en CGG en het kabinet sturen het traject van begin tot eind. Er zijn verschillende werkgroepen actief die input leveren voor de beleidsbeslissingen die besproken worden in de stuurgroep. De aard en werking van de werkgroepen kan verschillen naargelang de fase waarin het traject zich bevindt. 

Een gemeenschappelijk overheidskader voor de CAR en CGG: hoe?

Het gedeeld traject voor de CAR en de CGG verloopt in 4 grote fases: 

1. Fase 1 - Het vertrekpunt van dit nieuwe overheidskader is het Besluit van de Vlaamse Regering tot uitvoering van het decreet van 5 april 2019 betreffende de organisatie en ondersteuning van het geestelijke gezondheidsaanbod, wat betreft de CAR en de CGG.  Tussen april 2022 en december 2023 werd er in 3 werkgroepen – met vertegenwoordigers van de CAR en de CGG – gewerkt aan een visienota en eerste uitvoeringsbesluit.  Deze zijn nodig om de ruimte te creëren voor het opzetten van pilootprojecten m.b.t. het nieuwe beleidskader (doelgroepen, aanbod,...) en het financieringskader.  Op 17 mei 2024 verleende de Vlaamse Regering hieraan haar definitieve goedkeuring. 

2. Fase 2 - Vanaf het voorjaar van 2024 tot en met de zomer 2025 werd samen met vertegenwoordigers van de CGG en CAR een theoretisch financieringsmodel voorbereid.  Hierbij werd vertrokken van de kosten verbonden aan de kwaliteitsvolle uitvoering van de drie functies.  Daarna registreerden, tussen 14 oktober en 13 december 2024, een diverse selectie van 9 CAR en 6 CGG de tijd besteed aan de zorgverlening en andere hulpverleningsactiviteiten op basis van dit kostenmodel.  Het huidige vooropgestelde financieringsmodel is gebaseerd op verworven inzichten op vlak van de verhoudingen tussen activiteiten en tussen de zorgprofielen die de activiteiten uitvoeren enerzijds; en de invloed die verandering in deze verhoudingen heeft op de kosten in de huidige manier van werken anderzijds. Daarnaast werd er op basis van de visienota co-creatief gewerkt aan het opstellen van een basis voor een nieuw kwaliteitskader voor de uitvoering van de opdracht aanmelding en intake, en de functies D, E en G onder het nieuwe overheidskader.  Hierin kregen de ambities op vlak van kwaliteitsvolle gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg vorm.

   Zie ook: het vooropgestelde financieringsmodel

      

3. Fase 3 - Pilootfase: Tijdens de pilootfase die start in april 2026  en loopt tot eind 2027 wordt in een selectie van CGG en CAR het nieuwe beleidskader en financieringsmodel uitgetest in een volwaardige leer- en experimenteeromgeving.   De pilootfase wil op drie grote onderzoeksvragen antwoorden, in functie van een definitieve uitrol in 2028.

   • Zijn de verhoudingen tussen de diverse bouwblokken van het financieringsmodel in de praktijk werkbaar?
   • Bieden het financieringsmodel en kwaliteitskader voldoende basis om een kwaliteitsvolle uitoefening van de functies mogelijk te maken en verandering te initiëren?
   • Welke ondersteuning en maatregelen zullen nodig zijn om de brede uitrol te faciliteren?

   Zie ook: de pilootfase

4. Fase 4 - Voorbereiding brede uitrol vanaf 2028.
   Na de evaluatie van de pilootprojecten zal de nieuwe regelgeving voor CAR en CGG worden opgesteld.